Các thiên hà xoắn ốc khổng lồ có kiềm hãm sự hình thành những đám sao trẻ?

 

Ảnh ghép của 30 Doradus chụp bằng Kính thiên văn vũ trụ Hubble. Ảnh: NASA/John Trauger (Phòng thí nghiệm Sức đẩy phản lực)/James Westphal (Viện Công nghệ California)

Các nhà thiên văn ở Scotland và Đức cho biết cơ sở vật lí đơn giản có thể giải thích cho một nghịch lí tồn tại lâu nay: tại sao những đám sao trẻ có xu hướng cư trú trong những thiên hà tương đối nhỏ, chứ không có trong những thiên hà khổng lồ như Dải Ngân hà. Nguyên do, theo các nhà nghiên cứu trên, là vì các thiên hà xoắn ốc khổng lồ, như Dải Ngân hà, quay tròn nhanh, làm biến dạng các đám sao trước khi chúng lớn lên đến quy mô lớn.

Phức hợp 30 Doradus đẹp lộng lẫy là cái nôi sao trẻ sáng rỡ nhất trong Nhóm Địa phương – một tập hợp gồm vài tá thiên hà lân cận nhau, trong đó có Dải Ngân hà. Do đó, có khả năng là 30 Doradus cư trú trong một thiên hà ấn tượng, hoặc là thiên hà Tiên Nữ (Andromeda) hoặc là Dải Ngân hà, hai thiên hà lớn nhất trong Nhóm Địa phương.

Nhưng phức hợp 30 Doradus đẹp lộng lẫy lại nằm trong Đám mây Magellan Lớn, một thiên hà vệ tinh của Dải Ngân hà chỉ phát ra một phần mười lượng ánh sáng của thiên hà của chúng ta. Các ngôi sao mới chào đời của 30 Doradus làm cho chất khí sáng rực trên khu vực rộng 700 năm ánh sáng, đường kính gấp 30 lần tinh vân Orion nổi tiếng.

Ức chế bởi chuyển động quay

Carsten Weidner và Ian Bonnell ở trường Đại học St Andrews tại Fife và Hans Zinnecker thuộc Viện Thiên văn vật lí Potsdam vừa thực hiện các mô phỏng trên máy vi tính mô phỏng các đám mây khí phức tạp giữa các sao co lại để tạo thành các đám sao. Weidner cho biết, “Có vẻ như chuyển động quay làm kiềm hãm sự hình thành của những đám sao rất nặng”.

Các thiên hà xoắn ốc khổng lồ quay tròn nhanh. Thí dụ, Dải Ngân hà quay khoảng 230 km/s, và thiên hà Tiên Nữ lớn hơn còn quay nhanh hơn nữa. Trái lại, các thiên hà nhỏ hơn, như Đám mây Magellan Lớn, quay tròn chậm.

Đội của Weidner đã chạy bốn chương trình mô phỏng máy tính, mỗi chương trình với một tốc độ quay khác nhau. “Mỗi mô hình mất khoảng một tháng để tính toán”, Weidner nói. Trong các mô hình quay tròn nhanh, các ngôi sao và đám sao hình thành trên một khu vực rộng, vì chuyển động quay làm cản trở chất khí co lại thành một đám khổng lồ. Trái lại, trong mô hình quay tròn chậm nhất, chất khí co lại và khai sinh ra một đám sao khổng lồ duy nhất tại chính giữa. Mô hình đó có thể giải thích tại sao phức hợp 30 Doradus khổng lồ phát sinh trong một thiên hà nhỏ hơn nhiều so với thiên hà của chúng ta.

Các thiên hà va chạm

Công trình này còn áp dụng được cho các thiên hà đang va chạm. Weidner nói, “Trong vùng va chạm, bạn có ít sự hậu thuẫn chuyển động quay hơn, cho nên bạn trông đợi có những đám sao to nặng hơn”. Thật ra, các thiên hà Anten nổi tiếng – hai thiên hà xoắn ốc lớn đang lao vào nhau trong chòm sao Corvus – đã tạo ra các đám sao trẻ lớn hơn bất kì đám sao trẻ nào tìm thấy trong Dải Ngân hà hoặc thiên hà Tiên Nữ.

Bruce Elmegreen, một chuyên gia nghiên cứu sự hình thành sao tại Phân viện nghiên cứu IBM ở Yorktown Heights, New York, cho biết nghiên cứu trên là hấp dẫn, nhưng ông hoài nghi kết quả trên. “Sự liên hệ giữa chuyển động quay thiên hà và chuyển động quay đám mây phân tử là mơ hồ”, ông nói. “Chuyển động quay thiên hà có tương quan với chuyển động quay của các đám mây phân tử hay không? Tôi không rõ câu trả lời là như thế nào”. Weidner phản ứng rằng các thiên hà đang quay nhanh thật sự có các đám mây quay nhanh hơn, bởi vì các đám mây ấy tương tác với nhau.

Còn “áp suất nén” thì sao?

Elmegreen cũng cho biết 30 Doradus có lẽ còn có những yếu tố khác ngoài chuyển động quay chậm của thiên hà chủ của nó. Đám mây Magellan Lớn – cách Trái đất chỉ 160.000 năm ánh sáng – đang cày xuyên qua quầng vật chất của Dải Ngân hà. Chất khí trong quầng nén chất khí trong Đám mây Magellan Lớn, một quá trình gọi là “áp suất nén” có thể kích hoạt sự hình thành sao trong phức hợp 30 Doradus.

Weidner hiểu rằng áp suất nén có thể giữ một vai trò nào đó. “30 Doradus là một vật thể phức tạp”, ông nói, “và chúng tôi không khẳng định chúng tôi có thể giải thích từng chi tiết của nó. Chúng tôi chỉ nói có thể có một khuynh hướng liên quan đến chuyển động quay”.

Nguồn: physicsworld.com
Tác giả: Ken Croswell
Ngày: 02/11/2010

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Nam châm siêu dẫn lập kỉ lục 45,5 tesla
17/06/2019
Các nhà khoa học vừa chế tạo được nam châm siêu dẫn mạnh nhất thế giới, có khả năng tạo ra cảm ứng từ mạnh kỉ lục
Cẩm nang thám hiểm vũ trụ (Phần 26)
17/06/2019
SỰ RA ĐỜI CỦA CÁC SAO Các sao từ đâu mà có? Câu chuyện cơ bản là giống nhau với đa số sao, kể cả câu chuyện mà chúng ta
Cẩm nang thám hiểm vũ trụ (Phần 25)
17/06/2019
Chương 5 SỰ RA ĐỜI VÀ CUỘC ĐỜI CỦA CÁC SAO Rất, rất nhiều ngôi sao khác… vô số không thể tin nổi luôn. - Galileo
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 26)
15/06/2019
Đồng hồ cát 1336 Ambrogio Lorenzetti (1290-1348) Tác giả người Pháp Jules Renard (1864-1910) từng viết rằng, “Tình yêu tựa như
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 25)
15/06/2019
Giải thích cầu vồng 1304 Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham (965–1039), Kamal al-Din al-Farisi (1267–khoảng 1320), Theodoric xứ Freiberg
Stephen Hawking đúng: Nghiên cứu mới cho thấy lỗ đen có thể bốc hơi
14/06/2019
Vào năm 1974, Stephen Hawking đã đưa ra một trong những dự đoán nổi tiếng nhất của ông: các lỗ đen cuối cùng sẽ bốc hơi
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 40)
13/06/2019
TÀU NGẦM Những tàu ngầm đầu tiên cũng đi vào hoạt động trong thời Nội Chiến. Thật ra, chiếc tàu ngầm đầu tiên đã
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 39)
13/06/2019
CƠ SỞ VẬT LÍ CỦA CHÂN VỊT Các chân vịt thời ấy có hai hoặc ba cánh quạt gắn với một trục quay. Khi chân vịt quay, nó

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com