Toán học cấp tốc (Phần 17)

Các định lí bất toàn của Gödel

Các định lí bất toàn của Gödel là hai kết quả nổi bật đã làm thay đổi cách nhìn của các nhà toán học về toán học tiên đề. Do nhà toán học Đức Kurt Gödel phát triển vào cuối thập niên 1920 và đầu thập niên 1930, các định lí ấy được phát triển từ phương pháp của ông dùng để mã hóa các mệnh đề trong các lí thuyết tiên đề, và để chỉ ra cách sửa các mệnh đề bằng các quy tắc logic.

Mặc dù phương pháp tiên đề dùng để mô tả các lĩnh vực toán học tỏ ra hết sức thành công, nhưng một số lí thuyết sẽ đòi hỏi những tập hợp vô hạn tiên đề bên trong chúng, và do đó các nhà toán học lo lắng tìm kiếm những phương pháp chính thống chứng minh tính hoàn chỉnh và nhất quán của một tập hợp tiên đề đã cho.

Một tập hợp tiên đề đúng là hoàn chỉnh nếu nó có thể chứng minh hoặc bác bỏ bất kì mệnh đề nào bằng ngôn ngữ thích hợp của nó, còn một tập hợp tiên đề là nhất quán nếu không có mệnh đề nào vừa được chứng minh vừa bị bác bỏ. Định lí thứ nhất của Gödel phát biểu rằng:

Trong mỗi lí thuyết tiên đề (thích hợp), tồn tại các mệnh đề có ý nghĩa trong lí thuyết đó nhưng không thể chứng minh là đúng hay sai trong lí thuyết đó.

Điều này có nghĩa là các tiên đề của một lí thuyết, cái chúng ta hi vọng mô tả được lí thuyết đó một cách hoàn chỉnh, không bao giờ làm được yêu cầu này, và người ta luôn có thể bổ sung thêm số lượng tiên đề. Như thể điều này chưa đủ tệ, định lí thứ hai liên quan đến tính nội nhất quán của các tập hợp tiên đề:

Chỉ có thể chứng minh một tập hợp tiên đề (thích hợp) là không nhất quán, chứ không chứng minh được chúng là nhất quán.

Nói cách khác, chúng ta không bao giờ có thể đảm bảo một tập hợp tiên đề không chứa các mâu thuẫn tiềm ẩn.

Các kết quả của Gödel có những hàm ý nổi bật đối với triết lí toán học – thế nhưng, nói chung, các nhà toán học có xu hướng tiếp tục làm việc như thể chẳng có gì thay đổi.

 

Tiên đề chọn

Tiên đề chọn là một quy tắc cơ bản thường được thêm vào danh sách các tiên đề dùng để định nghĩa tư duy toán học. Nó được vận dụng toàn bộ trong luận cứ chéo của Cantor, và trong nhiều chứng minh toán học khác liên quan đến việc giả định các danh sách vô hạn có một sự tồn tại trừu tượng nào đó, và rằng người ta có thể đưa ra một loạt vô hạn các lựa chọn.

Chính xác hơn, các chứng minh này nói rằng, cho trước một số vô hạn tập hợp khác rỗng có chứa nhiều hơn một phần tử, ta có thể chọn ra một dãy vô hạn phần tử tương ứng từng đôi một với mỗi tập hợp. Đối với một số người, điều này trông thật vô lí – vô cực lại gây lúng túng – song quy tắc cho phép một thủ tục như thế đó là tiên đề chọn.

Ta có thể chọn những tiên đề khác, chúng cho phép tiên đề chọn nảy sinh như một định lí, nhưng cho dù sử dụng phiên bản nào, việc bổ sung thêm tiên đề chọn này vào tập hợp cơ bản của các quy tắc logic là cần thiết để làm cho những luận cứ như thế hợp lệ.

TOÁN HỌC CẤP TỐC
Paul Glendinning | Bản dịch của TVVL

<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 96)
04/09/2020
Khám phá Hải Vương tinh 1846 John Couch Adams (1819–1892), Urbain Jean Joseph Le Verrier (1811–1877), Johann Gottfried Galle (1812–1910) “Bài
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 95)
04/09/2020
Các định luật Kirchhoff về mạch điện 1845 Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) Khi vợ của Gustav Kirchhoff, Clara, qua đời, nhà vật

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com