Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 1)

Làm thế nào proton, photon và các hạt khác có được tên gọi của chúng?

Theo năm tháng, các nhà vật lí đã đặt tên cho những thành phần nhỏ nhất của vũ trụ của chúng ta.

Ngôi đền hạt này đã lớn mạnh song hành cùng sự tiến bộ trong vật lí học. Đặt tên cho một hạt không chỉ để cho tiện; nó đánh dấu một bước nhảy vọt trong nhận thức của chúng ta về thế giới xung quanh mình.

Từ nguyên của vật lí hạt chứa đựng một câu chuyện kết nối những tên gọi đôi khi kì cục này với dòng tư duy và thí nghiệm khoa học.

Sơ lược từ nguyên vật lí hạt

CÁC HẠT ĐÃ KHÁM PHÁ

ion (ion)

Người đặt tên: William Whewell, 1834

Ion là nguyên tử hay phân tử mang điện. Thuật ngữ “ion” được đặt tên bởi nhà bác học thế kỉ 19 William Whewell, ông phát triển nó vì người đương thời của mình, Michael Faraday, người có những khám phá quan trọng trong lĩnh vực điện từ học. “Ion” có xuất xứ từ nội động tính từ hiện đại của tiếng Hi Lạp ienai, nghĩa là “đi”, nó mô tả sức hút của hạt, hay xu hướng chuyển động về phía điện tích trái dấu. Ienai có gốc từ ei trong ngôn ngữ PIE (ngôn ngữ tiền-Đông Âu), nghĩa là “đi lại”.

Hậu tố “on” trong “ion” xuất hiện trong tên gọi của nhiều hạt khác.

fermion (Fermi + on)

Người đặt tên: Paul Dirac, 1945

Fermion (trong nhóm có proton và electron) mang tên nhà vật lí Enrico Fermi. Fermi đã phát triển công thức thống kê đầu tiên chi phối các fermion, các hạt tuân theo nguyên lí loại trừ Pauli, nguyên lí nói rằng các hạt nhất định không thể chiếm giữ cùng một không gian lượng tử.

lepton (leptos + on)

Người đặt tên: Christian Møller và Abraham Pais, 1947

Lepton là một họ hạt bao gồm electron, muon, tau và các neutrino. Tên gọi “lepton” được đề xuất làm một đối trọng với nucleon, tên gọi chỉ các hạt cấu tạo nên hạt nhân nguyên tử, theo tài liệu tiểu sử của Abraham Pais.

Lepton được biết đầu tiên, electron, nhẹ hơn nhiều so với nucleon. Vì thế mà có tên gọi lepton: tiếng Hi Lạp leptos, nghĩa là “nhỏ bé, mỏng mảnh, mảnh khảnh, mong manh, dễ vỡ”, có gốc từ lep trong ngôn ngữ PIE, nghĩa là “lớp vỏ” và “vẩy nhỏ”. Xuất xứ này còn liên quan đến từ “leprosy” (bệnh phong), sở dĩ gọi tên như vậy vì nó là chứng bệnh gây ra tình trạng bong xước và ốm yếu.

Theo bản in năm 1920 của quyển Bản tóm tắt Hóa học, các nhà hóa học đã đề xuất tên gọi “lepton” cho toàn bộ electron, nguyên tử, ion và phân tử, nhưng đề xuất đã không được hưởng ứng.

electron (electric + on)

Người đặt tên: George Stoney, 1891

Electron là lepton tích điện âm quay xung quanh hạt nhân nguyên tử. Nhà vật lí cuối thế kỉ 19 George Stoney đã đi đến thuật ngữ “electron” để mô tả cái ông gọi trong một lá thư là “đơn vị cơ bản đáng chú ý nhất của dòng điện”.

Từ “electric” được sử dụng đầu tiên để mô tả các vật liệu biểu hiện lực hút vào đầu thế kỉ 17. “Electric” có xuất xứ từ tiếng Latin Mới electricus, nó được dùng vào năm 1600 để đặc trưng cho lực hút từ của hổ phách sau khi cọ xát. Electricus có gốc từ tiếng Latin electrum, hay tiếng Hi Lạp elektron, cả hai đều chỉ riêng hổ phách.

>> Xem Phần 2

>> Xem Phần 2

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 26)
15/06/2019
Đồng hồ cát 1336 Ambrogio Lorenzetti (1290-1348) Tác giả người Pháp Jules Renard (1864-1910) từng viết rằng, “Tình yêu tựa như
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 25)
15/06/2019
Giải thích cầu vồng 1304 Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham (965–1039), Kamal al-Din al-Farisi (1267–khoảng 1320), Theodoric xứ Freiberg
Stephen Hawking đúng: Nghiên cứu mới cho thấy lỗ đen có thể bốc hơi
14/06/2019
Vào năm 1974, Stephen Hawking đã đưa ra một trong những dự đoán nổi tiếng nhất của ông: các lỗ đen cuối cùng sẽ bốc hơi
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 40)
13/06/2019
TÀU NGẦM Những tàu ngầm đầu tiên cũng đi vào hoạt động trong thời Nội Chiến. Thật ra, chiếc tàu ngầm đầu tiên đã
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 39)
13/06/2019
CƠ SỞ VẬT LÍ CỦA CHÂN VỊT Các chân vịt thời ấy có hai hoặc ba cánh quạt gắn với một trục quay. Khi chân vịt quay, nó
Cẩm nang thám hiểm vũ trụ (Phần 24)
12/06/2019
MỘC TINH: 43,3 PHÚT ÁNH SÁNG Mộc tinh là hành tinh lớn nhất trong Hệ Mặt Trời và là hành tinh thứ năm tính từ Mặt Trời ra.
Tương lai nhân loại - Michio Kaku (Phần 6)
12/06/2019
2. THỜI ĐẠI VÀNG CHO DU HÀNH VÀO KHÔNG GIAN Không giống như sự suy tàn của hạm đội hải quân Trung Quốc, kéo dài tụt hậu
Tương lai nhân loại - Michio Kaku (Phần 5)
12/06/2019
THẤT LẠC TRONG KHÔNG GIAN Tôi nhớ khoảnh khắc Neil Armstrong và Buzz Aldrin đặt chân lên mặt trăng. Đó là tháng 7 năm 1969, và khi

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com