Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 1)

Làm thế nào proton, photon và các hạt khác có được tên gọi của chúng?

Theo năm tháng, các nhà vật lí đã đặt tên cho những thành phần nhỏ nhất của vũ trụ của chúng ta.

Ngôi đền hạt này đã lớn mạnh song hành cùng sự tiến bộ trong vật lí học. Đặt tên cho một hạt không chỉ để cho tiện; nó đánh dấu một bước nhảy vọt trong nhận thức của chúng ta về thế giới xung quanh mình.

Từ nguyên của vật lí hạt chứa đựng một câu chuyện kết nối những tên gọi đôi khi kì cục này với dòng tư duy và thí nghiệm khoa học.

Sơ lược từ nguyên vật lí hạt

CÁC HẠT ĐÃ KHÁM PHÁ

ion (ion)

Người đặt tên: William Whewell, 1834

Ion là nguyên tử hay phân tử mang điện. Thuật ngữ “ion” được đặt tên bởi nhà bác học thế kỉ 19 William Whewell, ông phát triển nó vì người đương thời của mình, Michael Faraday, người có những khám phá quan trọng trong lĩnh vực điện từ học. “Ion” có xuất xứ từ nội động tính từ hiện đại của tiếng Hi Lạp ienai, nghĩa là “đi”, nó mô tả sức hút của hạt, hay xu hướng chuyển động về phía điện tích trái dấu. Ienai có gốc từ ei trong ngôn ngữ PIE (ngôn ngữ tiền-Đông Âu), nghĩa là “đi lại”.

Hậu tố “on” trong “ion” xuất hiện trong tên gọi của nhiều hạt khác.

fermion (Fermi + on)

Người đặt tên: Paul Dirac, 1945

Fermion (trong nhóm có proton và electron) mang tên nhà vật lí Enrico Fermi. Fermi đã phát triển công thức thống kê đầu tiên chi phối các fermion, các hạt tuân theo nguyên lí loại trừ Pauli, nguyên lí nói rằng các hạt nhất định không thể chiếm giữ cùng một không gian lượng tử.

lepton (leptos + on)

Người đặt tên: Christian Møller và Abraham Pais, 1947

Lepton là một họ hạt bao gồm electron, muon, tau và các neutrino. Tên gọi “lepton” được đề xuất làm một đối trọng với nucleon, tên gọi chỉ các hạt cấu tạo nên hạt nhân nguyên tử, theo tài liệu tiểu sử của Abraham Pais.

Lepton được biết đầu tiên, electron, nhẹ hơn nhiều so với nucleon. Vì thế mà có tên gọi lepton: tiếng Hi Lạp leptos, nghĩa là “nhỏ bé, mỏng mảnh, mảnh khảnh, mong manh, dễ vỡ”, có gốc từ lep trong ngôn ngữ PIE, nghĩa là “lớp vỏ” và “vẩy nhỏ”. Xuất xứ này còn liên quan đến từ “leprosy” (bệnh phong), sở dĩ gọi tên như vậy vì nó là chứng bệnh gây ra tình trạng bong xước và ốm yếu.

Theo bản in năm 1920 của quyển Bản tóm tắt Hóa học, các nhà hóa học đã đề xuất tên gọi “lepton” cho toàn bộ electron, nguyên tử, ion và phân tử, nhưng đề xuất đã không được hưởng ứng.

electron (electric + on)

Người đặt tên: George Stoney, 1891

Electron là lepton tích điện âm quay xung quanh hạt nhân nguyên tử. Nhà vật lí cuối thế kỉ 19 George Stoney đã đi đến thuật ngữ “electron” để mô tả cái ông gọi trong một lá thư là “đơn vị cơ bản đáng chú ý nhất của dòng điện”.

Từ “electric” được sử dụng đầu tiên để mô tả các vật liệu biểu hiện lực hút vào đầu thế kỉ 17. “Electric” có xuất xứ từ tiếng Latin Mới electricus, nó được dùng vào năm 1600 để đặc trưng cho lực hút từ của hổ phách sau khi cọ xát. Electricus có gốc từ tiếng Latin electrum, hay tiếng Hi Lạp elektron, cả hai đều chỉ riêng hổ phách.

>> Xem Phần 2

>> Xem Phần 2

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Phi thuyền Parker của NASA sẽ ‘chạm’ đến Mặt Trời
15/08/2018
NASA vừa phóng một phi thuyền lên nghiên cứu khí quyển Mặt Trời và gió mặt trời. Tàu vũ trụ Parker Solar Probe đã cất cánh
Ngưng tụ Bose-Einstein
07/08/2018
Trong số năm trạng thái mà vật chất có thể tồn tại, có lẽ ngưng tụ Bose-Einstein là trạng thái bí ẩn nhất. Trong khi thể
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 16)
31/07/2018
Các lớp vỏ con electron Theo phương trình đã nêu ở phần trước thì các electron thuộc cùng một lớp vỏ có năng lượng y hệt
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 15)
30/07/2018
Tính các mức năng lượng Khi phân tích quang phổ, các nhà vật lí thường phải tính các mức năng lượng gần đúng của electron
Lỗ đen thật ra có thể là lỗ sâu đục đang va chạm
14/07/2018
Khi hai lỗ sâu đục va chạm nhau, chúng tạo ra những gợn lăn tăn trong không-thời gian lan tỏa ra mọi phía. Theo một nghiên cứu
Phải chăng các nhà thiên văn đã tìm thấy khối lượng mất tích của vũ trụ?
10/07/2018
Vào thập niên 1960, các nhà thiên văn bắt đầu để ý thấy Vũ trụ dường như thiếu mất một phần khối lượng. Giữa các quan
Vì sao một số vết nứt đẩy nhau ra?
22/06/2018
Một nghiên cứu lí thuyết về sự lan truyền vết nứt đem lại một lời giải thích cho sự đẩy nhau mà người ta quan sát thấy
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 14)
22/06/2018
Các số lượng tử Số lượng tử chính mô tả mức năng lượng của các lớp vỏ electron không phải là cách duy nhất để chúng

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com