Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 1)

Làm thế nào proton, photon và các hạt khác có được tên gọi của chúng?

Theo năm tháng, các nhà vật lí đã đặt tên cho những thành phần nhỏ nhất của vũ trụ của chúng ta.

Ngôi đền hạt này đã lớn mạnh song hành cùng sự tiến bộ trong vật lí học. Đặt tên cho một hạt không chỉ để cho tiện; nó đánh dấu một bước nhảy vọt trong nhận thức của chúng ta về thế giới xung quanh mình.

Từ nguyên của vật lí hạt chứa đựng một câu chuyện kết nối những tên gọi đôi khi kì cục này với dòng tư duy và thí nghiệm khoa học.

Sơ lược từ nguyên vật lí hạt

CÁC HẠT ĐÃ KHÁM PHÁ

ion (ion)

Người đặt tên: William Whewell, 1834

Ion là nguyên tử hay phân tử mang điện. Thuật ngữ “ion” được đặt tên bởi nhà bác học thế kỉ 19 William Whewell, ông phát triển nó vì người đương thời của mình, Michael Faraday, người có những khám phá quan trọng trong lĩnh vực điện từ học. “Ion” có xuất xứ từ nội động tính từ hiện đại của tiếng Hi Lạp ienai, nghĩa là “đi”, nó mô tả sức hút của hạt, hay xu hướng chuyển động về phía điện tích trái dấu. Ienai có gốc từ ei trong ngôn ngữ PIE (ngôn ngữ tiền-Đông Âu), nghĩa là “đi lại”.

Hậu tố “on” trong “ion” xuất hiện trong tên gọi của nhiều hạt khác.

fermion (Fermi + on)

Người đặt tên: Paul Dirac, 1945

Fermion (trong nhóm có proton và electron) mang tên nhà vật lí Enrico Fermi. Fermi đã phát triển công thức thống kê đầu tiên chi phối các fermion, các hạt tuân theo nguyên lí loại trừ Pauli, nguyên lí nói rằng các hạt nhất định không thể chiếm giữ cùng một không gian lượng tử.

lepton (leptos + on)

Người đặt tên: Christian Møller và Abraham Pais, 1947

Lepton là một họ hạt bao gồm electron, muon, tau và các neutrino. Tên gọi “lepton” được đề xuất làm một đối trọng với nucleon, tên gọi chỉ các hạt cấu tạo nên hạt nhân nguyên tử, theo tài liệu tiểu sử của Abraham Pais.

Lepton được biết đầu tiên, electron, nhẹ hơn nhiều so với nucleon. Vì thế mà có tên gọi lepton: tiếng Hi Lạp leptos, nghĩa là “nhỏ bé, mỏng mảnh, mảnh khảnh, mong manh, dễ vỡ”, có gốc từ lep trong ngôn ngữ PIE, nghĩa là “lớp vỏ” và “vẩy nhỏ”. Xuất xứ này còn liên quan đến từ “leprosy” (bệnh phong), sở dĩ gọi tên như vậy vì nó là chứng bệnh gây ra tình trạng bong xước và ốm yếu.

Theo bản in năm 1920 của quyển Bản tóm tắt Hóa học, các nhà hóa học đã đề xuất tên gọi “lepton” cho toàn bộ electron, nguyên tử, ion và phân tử, nhưng đề xuất đã không được hưởng ứng.

electron (electric + on)

Người đặt tên: George Stoney, 1891

Electron là lepton tích điện âm quay xung quanh hạt nhân nguyên tử. Nhà vật lí cuối thế kỉ 19 George Stoney đã đi đến thuật ngữ “electron” để mô tả cái ông gọi trong một lá thư là “đơn vị cơ bản đáng chú ý nhất của dòng điện”.

Từ “electric” được sử dụng đầu tiên để mô tả các vật liệu biểu hiện lực hút vào đầu thế kỉ 17. “Electric” có xuất xứ từ tiếng Latin Mới electricus, nó được dùng vào năm 1600 để đặc trưng cho lực hút từ của hổ phách sau khi cọ xát. Electricus có gốc từ tiếng Latin electrum, hay tiếng Hi Lạp elektron, cả hai đều chỉ riêng hổ phách.

>> Xem Phần 2

>> Xem Phần 2

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Phát hiện sao siêu mới chết đi chết lại nhiều lần
12/11/2017
Nó vừa mới nổ thôi. Hồi tháng Chín 2014, các nhà khoa học phát hiện một ngôi sao đang qua đời  ở giai đoạn nổ lưng
Tìm thấy khoảng trống lớn bên trong Đại Kim tự tháp Giza
11/11/2017
Một khoảng trống lớn vừa được tìm thấy bên trong Đại Kim tự tháp Giza, nhờ tia vũ trụ. Nếu không gian rộng lớn trên
Bom quark giải phóng năng lượng gấp tám lần bom khinh khí
08/11/2017
Hai nhà khoa học vừa công bố cho biết họ đã khám phá một sự kiện hạ nguyên tử mạnh đến mức các nhà nghiên cứu e ngại
Đôi điều về câu chuyện dò tìm sóng hấp dẫn
28/10/2017
Như lí thuyết tương đối rộng của Albert Einstein đã dự đoán vào năm 1916, một vật thể khối lượng lớn như Trái đất làm
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 6)
17/10/2017
hadron (hadros + on) Người đặt tên: Lev Okun, 1962 Thuật ngữ “hadron” được đặt ra tại Hội nghị Quốc tế về Vật lí Năng
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 5)
17/10/2017
boson W (weak + boson) Người đặt tên: Lý Chính Đạo và Dương Chấn Ninh, 1960 Là hạt mang lực yếu có mặt trong các tương tác
Chúng ta đã tìm thấy một nửa vũ trụ
15/10/2017
Một nửa lượng vật chất bình thường trong vũ trụ trước đây vắng mặt trong các quan sát mà không ai lí giải được, nay
Giải Nobel Vật Lý 2017 được trao cho việc dò tìm sóng hấp dẫn
09/10/2017
Rainner Weiss, Barry Barish và Kip Thorne chia nhau giải thưởng cho đóng góp của họ ở LIGO. DIVIDE CASTELVECCHI - Nature Ba nhà vật
Vui Lòng Đợi

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com