250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 86)

Thị sai sao

1838

Freidrich Wilhelm Bessel (1784–1846)


 

Chuyện loài người tìm cách xác định khoảng cách từ Trái Đất đến các sao đã có một lịch sử lâu đời. Triết gia Hi Lạp Aristotle và nhà thiên văn học Ba Lan Copernicus đã biết rằng nếu Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời, thì người ta sẽ thấy các sao bị lệch biểu kiến tới lui trong mỗi năm. Thật không hay, Aristotle và Copernicus chưa từng quan sát thấy thị sai rất nhỏ đó, và loài người phải chờ đến thế kỉ mười chín thì thị sai mới thật sự được khám phá.

Thị sai sao ám chỉ sự dời chỗ biểu kiến của một ngôi sao khi ngắm theo hai đường nhìn khác nhau. Sử dụng hình học đơn giản, người ta có thể sử dụng góc dời này để xác định khoảng cách từ ngôi sao đến người quan sát. Một cách tính ra khoảng cách này là xác định vị trí của ngôi sao ở một thời điểm nhất định trong năm. Nửa năm sau, khi Trái Đất đã đi hết nửa vòng xung quanh Mặt Trời, chúng ta lại đo vị trí của ngôi sao đó. Một ngôi sao ở gần sẽ có vẻ như dịch chuyển trên nền các sao ở xa hơn. Thị sai sao tương tự như các hiệu ứng xảy ra khi bạn nhìn khép một mắt lại. Hãy nhìn vào cánh tay bạn bằng một mắt, sau đó nhìn với mắt bên kia. Cánh tay bạn có vẻ như dịch chuyển. Góc thị sai càng lớn thì vật thể càng ở xa mắt của bạn.

Vào những năm 1830, đã có một sự cạnh tranh kịch liệt giữa các nhà thiên văn học muốn làm người đầu tiên xác định chính xác khoảng cách giữa các sao. Mãi đến năm 1838 thị sai đầu tiên mới được đo. Sử dụng một chiếc kính thiên văn, nhà thiên văn Đức Freidrich Wilhelm Bessel đã nghiên cứu sao 61 Cygni trong chòm sao Thiên Nga (Cygnus). Cygni biểu hiện chuyển động biểu kiến có nghĩa, và các phép tính thị sai của Bessel cho biết ngôi sao đó ở cách Trái Đất 10,4 năm ánh sáng (3,18 parsec). Quả là sửng sốt khi mà các nhà thiên văn xa xưa lại biết cách tính khoảng cách mênh mông giữa các sao mà chẳng phải đi khỏi mảnh sân nhà mình.

Do bởi góc thị sai quá nhỏ đối với các sao, nên các nhà thiên văn xa xưa chỉ có thể sử dụng phương pháp này cho các sao ở tương đối gần Trái Đất. Thời nay, các nhà thiên văn đã khai thác vệ tinh Hipparcos ở châu Âu để đo khoảng cách đến hơn 100.000 sao.

XEM THÊM. Eratosthenes đo Trái Đất (240 tCN), Kính thiên văn (1608), Đo Hệ Mặt Trời (1672), Hiệu ứng Giọt đen (1761).

Thị sai

Dựa trên các quan trắc từ Kính thiên văn vũ trụ Spitzer của NASA và các kính thiên văn mặt đất khác, các nhà nghiên cứu đã đo thị sai để xác định khoảng cách đến các vật thể đi qua phía trước các sao trong Đám mây Magenllan Nhỏ (góc trên bên trái).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí
Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 96)
04/09/2020
Khám phá Hải Vương tinh 1846 John Couch Adams (1819–1892), Urbain Jean Joseph Le Verrier (1811–1877), Johann Gottfried Galle (1812–1910) “Bài
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 95)
04/09/2020
Các định luật Kirchhoff về mạch điện 1845 Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) Khi vợ của Gustav Kirchhoff, Clara, qua đời, nhà vật
Lực nâng từ tách biệt tế bào sống với tế bào chết
27/08/2020
Một kiểu lực nâng từ có thể tách các tế bào sống với tế bào chết mà không làm thay đổi hay làm hỏng chúng. Quá trình có
LHC tạo ra vật chất từ ánh sáng
26/08/2020
Các nhà khoa học làm việc ở một thí nghiệm tại Máy Va chạm Hạt nặng Lớn đã chứng kiến các hạt W khối lượng lớn xuất
PHẢN BIỆN ĐỀ THI MÔN VẬT LÝ TNPTQG NĂM HỌC 2019 – 2020 VÀ NHỮNG TRĂN TRỞ CỦA NGƯỜI CẦM PHẤN
20/08/2020
Khám phá sóng áp suất khí quyển toàn cầu sau 220 năm tìm kiếm
20/08/2020
Một nhà vật lí thế kỉ 18 lần đầu tiên dự đoán sự tồn tại của một dàn hợp xướng sóng khí quyển quét qua Trái đất.

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com