250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 34)

Sự phát quang do ma sát

1620

Francis Bacon (1561–1626)

Hãy tưởng tượng bạn đi đang cùng các pháp sư Ute Da đỏ ngày xưa ở miền Trung Tây nước Mĩ, săn tìm các tinh thể thạch anh. Sau khi thu gom thạch anh và cho chúng vào các trống lắc lễ hội làm bằng da trâu trong mờ, bạn chờ đợi các nghi thức về đêm để bắt đầu triệu hồi linh hồn của người chết. Khi trời tối, bạn lắc trống và chúng bắt đầu lóe lên những chớp sáng khi các tinh thể va chạm với nhau. Khi tham gia lễ hội này, bạn đang trải nghiệm một trong những ứng dụng xưa nhất được biết của sự phát quang do ma sát, một quá trình vật lí qua đó ánh sáng được phát ra khi các vật liệu bị nén, bị cọ xát, và bị xé toạc ra – vì các điện tích bị tách ra rồi kết hợp trở lại. Sự phóng điện thu được làm ion hóa không khí lân cận, gây ra các chớp sáng.

Vào năm 1620, học giả người Anh Francis Bacon xuất bản tư liệu được biết đầu tiên về các hiện tượng trên, trong đó ông đề cập rằng đường (sugar) sẽ lóe sáng khi “bị vỡ hoặc bị xới” trong bóng tối. Ngày nay, bạn dễ dàng thí nghiệm với sự phát quang do ma sát ngay trong nhà của mình bằng cách nghiền vỡ các tinh thể đường hoặc nhai kẹo Wint-O-Green Life Savers trong phòng tối. Dầu lộc đề (methyl salicylate) trong kẹo hấp thụ ánh sáng tử ngoại do đường bị nén phát ra và phát xạ trở lại với ánh sáng màu xanh.

Phổ ánh sáng tạo ra bởi sự phát quang do ma sát của đường giống với phổ ánh sáng của tia sét. Trong cả hai trường hợp, năng lượng điện kích thích các phân tử nitrogen trong không khí. Phần lớn ánh sáng do nitrogen trong không khí phát ra thuộc vùng tử ngoại nên mắt người không thể nhìn thấy, và chỉ một phần nhỏ được phát ra trong vùng nhìn thấy. Khi các tinh thể đường bị nén, xảy ra tự tích tụ các điện tích dương và âm, cuối cùng làm cho các electron nhảy qua vết nứt tinh thể và kích thích các electron trong các phân tử nitrogen.

Nếu bạn lột băng dính Scotland trong bóng tối, thì bạn cũng có thể nhìn thấy ánh sáng phát ra từ sự phát quang do ma sát. Thật thú vị, quá trình lột miếng băng dính như thế trong chân không có thể tạo ra tia X vừa đủ mạnh để tạo ra được một ảnh chụp tia X của ngón tay.

Hiện tượng phát quang do ma sát

Hiện tượng phát quang do ma sát được khám phá lần đầu tiên vào năm 1605 bởi Francis Bacon từ việc dùng con dao xới đường. Ở đây là ảnh chụp sự phát quang do ma sát của các tinh thể acid N-acetylanthranilic bị ép giữa hai bản trong suốt.

XEM THÊM. Huỳnh quang Stock (1852), Hiệu ứng Áp điện (1880), Tia X (1895), Sự phát quang do siêu âm (1934).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí | Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 96)
04/09/2020
Khám phá Hải Vương tinh 1846 John Couch Adams (1819–1892), Urbain Jean Joseph Le Verrier (1811–1877), Johann Gottfried Galle (1812–1910) “Bài
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 95)
04/09/2020
Các định luật Kirchhoff về mạch điện 1845 Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) Khi vợ của Gustav Kirchhoff, Clara, qua đời, nhà vật

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



Bài viết chuyên đề

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com