Lần đầu tiên làm lạnh laser các phân tử ba nguyên tử

Lần đầu tiên các phân tử gồm ba nguyên tử đã được làm lạnh xuống nhiệt độ cực lạnh bằng kĩ thuật laser. Thành tựu đạt được bởi John Doyle và các đồng sự tại Đại học Harvard ở Mĩ. Họ sử dụng một kĩ thuật gọi là làm lạnh Sisyphus để hạ nhiệt độ của một tập hợp gồm khoảng một triệu phân tử strontium-monohydroxide đến khoảng 750 μK. Đội nghiên cứu cho biết công trình trên mở đường cho nhiều ứng dụng đa dạng, ví dụ như mô phỏng lượng tử và đo lường chính xác.

Được phát triển đầu tiên vào cuối thập niên 1970, kĩ thuật dùng laser làm lạnh các chất khí nguyên tử xuống nhiệt độ cực lạnh đã làm cách mạng hóa lĩnh vực nghiên cứu các trạng thái lượng tử của vật chất. Những cột mốc quan trọng bao gồm sự tạo thành ngưng tụ Bose-Einstein lần đầu tiên trong phòng thí nghiệm năm 1995 và ngưng tụ Fermi-Dirac đầu tiên năm 2003. Các kĩ thuật này dựa trên thực tế các photon có mang xung lượng nhỏ và – dưới những điều kiện nhất định – sự hấp thụ và tái phát xạ photon của một nguyên tử có thể làm giảm chuyển động ngẫu nhiên của nó, do đó làm hạ nhiệt độ của nó.

Ảnh chụp các phân tử strontium-monohydroxide

Ảnh chụp các phân tử strontium-monohydroxide trong quá trình làm lạnh. Đốm màu đỏ có kích cỡ khoảng 4 mm và có mật độ phân tử cao nhất. (Ảnh: Ivan Kozyryev et al / Phys. Rev. Lett.)

Các mức tự do

Làm lạnh phân tử bằng laser thì phức tạp, bởi mức độ tự do quay và dao động của chúng ảnh hưởng đến cách chúng hấp thụ và phát xạ photon. Sự hấp thụ và phát xạ photon có thể đưa các phân tử vào “trạng thái tối” không còn tham gia vào quá trình làm lạnh. Tuy nhiên, bất chấp khó khăn này và những thách thức khác, David DeMille và các đồng sự tại Đại học Yale đã thành công trong việc làm lạnh bằng laser một tập hợp phân tử lưỡng nguyên tử strontium-fluoride hồi năm 2014.

Trong công trình mới nhất này, John Doyle và các đồng sự tại Harvard làm lạnh các phân tử ba nguyên tử strontium monohydroxide bằng một phương pháp mang tên người anh hùng thần thoại Hi Lạp Sisyphus, ông bị phạt phải làm một công việc vô nghĩa là đẩy một tảng đá lên đồi, chỉ để nhìn nó lăn xuống. Phương pháp làm lạnh Sisyphus cho các phân tử mất động năng bằng cách ép chúng “leo” lên đồi thế năng do một sóng dừng ánh sáng laser gây ra.

Các nguyên tử lên tới “đỉnh” khi chúng tự phát chuyển sang một trạng thái không còn tương tác với ánh sáng nữa. Tại điểm này, một từ trường ngoài tác dụng đưa các nguyên tử trở lại trạng thái ban đầu – sẵn sàng leo đồi lần nữa. Quá trình lặp lại nhiều lần, với mỗi chu kì làm giảm động năng của các nguyên tử đi một ít – và do đó, chuyển động ngẫu nhiên và nhiệt độ cũng giảm.

Làm lạnh nhanh

Chìa khóa thành công của đội Doyle là quá trình làm lạnh thu được rất nhanh – trong 100 μs – và chỉ liên quan khoảng 200 photon tương tác với mỗi phân tử. Tốc độ này là quan trọng vì như thế các phân tử ít có khả năng bị đưa vào trạng thái tối trước khi quá trình làm lạnh hoàn tất.

Viết trên tạp chí Physical Review Letters, Doyle và các đồng sự cho biết kĩ thuật của họ cũng có thể dùng để làm lạnh các phân tử đa nguyên tử gốc strontium phức tạp hơn và lớn hơn – chẳng hạn thay hydroxide bằng một nhóm methyl. Nếu kĩ thuật trên có thể mở rộng thêm cho việc làm lạnh phân tử, thì nó cũng có thể dùng để nghiên cứu nguyên nhân vì sao một số quá trình sinh học thiên về các phân tử thuận hoặc các phân tử nghịch.

Nguồn: physicsworld.com

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Các bài khác


Phát hiện sao siêu mới chết đi chết lại nhiều lần
12/11/2017
Nó vừa mới nổ thôi. Hồi tháng Chín 2014, các nhà khoa học phát hiện một ngôi sao đang qua đời  ở giai đoạn nổ lưng
Tìm thấy khoảng trống lớn bên trong Đại Kim tự tháp Giza
11/11/2017
Một khoảng trống lớn vừa được tìm thấy bên trong Đại Kim tự tháp Giza, nhờ tia vũ trụ. Nếu không gian rộng lớn trên
Bom quark giải phóng năng lượng gấp tám lần bom khinh khí
08/11/2017
Hai nhà khoa học vừa công bố cho biết họ đã khám phá một sự kiện hạ nguyên tử mạnh đến mức các nhà nghiên cứu e ngại
Đôi điều về câu chuyện dò tìm sóng hấp dẫn
28/10/2017
Như lí thuyết tương đối rộng của Albert Einstein đã dự đoán vào năm 1916, một vật thể khối lượng lớn như Trái đất làm
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 6)
17/10/2017
hadron (hadros + on) Người đặt tên: Lev Okun, 1962 Thuật ngữ “hadron” được đặt ra tại Hội nghị Quốc tế về Vật lí Năng
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 5)
17/10/2017
boson W (weak + boson) Người đặt tên: Lý Chính Đạo và Dương Chấn Ninh, 1960 Là hạt mang lực yếu có mặt trong các tương tác
Chúng ta đã tìm thấy một nửa vũ trụ
15/10/2017
Một nửa lượng vật chất bình thường trong vũ trụ trước đây vắng mặt trong các quan sát mà không ai lí giải được, nay
Giải Nobel Vật Lý 2017 được trao cho việc dò tìm sóng hấp dẫn
09/10/2017
Rainner Weiss, Barry Barish và Kip Thorne chia nhau giải thưởng cho đóng góp của họ ở LIGO. DIVIDE CASTELVECCHI - Nature Ba nhà vật
Vui Lòng Đợi

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com