Thêm một chiến thắng mới cho Mô hình Chuẩn

Các nhà vật lí vừa đo được phân hủy hạt cực kì hiếm xảy ra bên trong cỗ máy va chạm nguyên tử lớn nhất thế giới – một khám phá củng cố cho mô hình hàng đầu hiện nay của ngành vật lí hạt cơ bản và thu hẹp dần chỗ của những hạt chưa được khám phá nằm ngoài lí thuyết này.

Bên trong Máy Va chạm Hadron Lớn (LHC), một tầng hầm chu vi 27 km bên giới biên giới Pháp-Thụy Sĩ, các hạt được tăng tốc đến gần tốc độ ánh sáng và sau đó lao vào nhau. Các va chạm gây ra một cơn mưa hạt tẻ nhạt, nhưng đồng thời cũng xuất hiện những hạt hiếm lạ. Một trong những hạt hiếm này, gọi là Bs, vừa được các nhà vật lí đo thấy.

Hạt BS có cấu tạo gồm hai mùi quark: quark đáy (bottom quark) và phản quark lạ (anti-strangen quark). Chúng chỉ tồn tại trong khoảnh khắc rất ngắn sau khi được sinh ra bên trong LHC, rồi nhanh chóng phân hủy thành những hạt nhẹ hơn. Nay các nhà vật lí cho biết họ đã quan sát thấy hạt Bs phân hủy thành hai hạt gọi là muon (họ hàng của electron).

Sơ đồ minh họa va chạm của hai proton bên trong LHC

Sơ đồ minh họa va chạm của hai proton bên trong LHC, tạo ra một cơn mưa gồm những hạt khác, trong đó có một meson Bs (màu xanh) phân hủy thành hai muon (màu tía). Ảnh: LHCb

Quá trình phân hủy này đã được dự đoán bởi Mô hình Chuẩn, lí thuyết vật lí hạt thống trị hiện nay, và được trông đợi chỉ xảy ra khoảng 3 lần trong mỗi tỉ phân hủy. Hai thí nghiệm tại LHC – CMS (Compact Muon Solenoid) và LHCb (LHCbeauty) – nay đã đo đủ số lượng của những phân hủy này và tìm thấy rằng quá trình đó thật sự xảy ra chính xác như tỉ lệ đã tiên đoán.

“Đây là một chiến thắng cho Mô hình Chuẩn,” phát biểu của nhà vật lí CMS, Joel Butler thuộc Phòng thí nghiệm Máy gia tốc Quốc gia Fermi ở Batavia, Mĩ. “Nhưng chúng ta biết Mô hình Chuẩn là chưa hoàn chỉnh, cho nên chúng ta vẫn tiếp tục tìm kiếm những cái không ăn khớp với nó.”

Một số nhà khoa học đã hi vọng rằng LHC sẽ đo được quá trình phân hủy đặc biệt này xảy ra hơi nhanh hơn hoặc chậm hơn một chút so với Mô hình Chuẩn tiên đoán, vì như thế sẽ gợi ý rằng có những hạt chưa được khám phá đang trình hiện theo kiểu nào đó.

Theo các nhà vật lí, các hạt nằm ngoài Mô hình Chuẩn được người ta chào đón bởi vì Mô hình Chuẩn hiện nay không có cách nào giải thích được vật chất tối hay nhiều bí ẩn khác của tự nhiên. Một số nhà vật lí nghi ngờ rằng vũ trụ vốn có nhiều hạt hơn lí thuyết hiện nay mô tả - ví dụ như những hạt đã được tiên đoán bởi một quan niệm gọi là siêu đối xứng – nhưng cho đến nay, những hạt này vẫn còn lảng tránh các nhà khoa học.

“Đây là nơi để tìm kiếm nền vật lí mới,” phát biểu của nhà vật lí LHCb, Sheldon Stone thuộc trường Đại học Syracuse. “Những sai lệch nhỏ khỏi tỉ lệ đã tiên đoán sẽ xác nhận chắc chắn sự có mặt của những lực mới hay hạt mới.”

Cho đến nay, các quan sát của LHC khớp khít với dự đoán của Mô hình Chuẩn, nhưng vẫn còn có chỗ lỏng lẽo cho người ta tìm kiếm nền vật lí mới. Trong tương lai, các nhà nghiên cứu hi vọng so sánh được phân hủy hạt Bsang muon với phân hủy của một hạt khác, gọi là Bd, hạt gồm một quark đáy và một phản quark xuống (anti-down quark).

Trên lí thuyết, tỉ lệ hạt Bd phân hủy thành hai muon còn hiếm hơn cả hạt Bs, cho nên các nhà vật lí phải chờ có thêm dữ liệu mới có thể nghiên cứu quá trình này.

LHC hiện đang tạm đóng cửa để nâng cấp, và sẽ hoạt động trở lại với năng lượng cao hơn vào năm 2015. Khi đó, nó sẽ cho chạy nhiều va chạm hơn, và sẽ có nhiều dữ liệu hơn cho các nhà nghiên cứu phân tích.

Kết quả mới trên được công bố ngày 19/7/2013 tại hội nghị EPS-HEP diễn ra ở Stockholm, Thụy Điển.

Theo Clara Moskowitz (LiveScience)

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Các bài khác


Phát hiện sao siêu mới chết đi chết lại nhiều lần
12/11/2017
Nó vừa mới nổ thôi. Hồi tháng Chín 2014, các nhà khoa học phát hiện một ngôi sao đang qua đời  ở giai đoạn nổ lưng
Tìm thấy khoảng trống lớn bên trong Đại Kim tự tháp Giza
11/11/2017
Một khoảng trống lớn vừa được tìm thấy bên trong Đại Kim tự tháp Giza, nhờ tia vũ trụ. Nếu không gian rộng lớn trên
Bom quark giải phóng năng lượng gấp tám lần bom khinh khí
08/11/2017
Hai nhà khoa học vừa công bố cho biết họ đã khám phá một sự kiện hạ nguyên tử mạnh đến mức các nhà nghiên cứu e ngại
Đôi điều về câu chuyện dò tìm sóng hấp dẫn
28/10/2017
Như lí thuyết tương đối rộng của Albert Einstein đã dự đoán vào năm 1916, một vật thể khối lượng lớn như Trái đất làm
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 6)
17/10/2017
hadron (hadros + on) Người đặt tên: Lev Okun, 1962 Thuật ngữ “hadron” được đặt ra tại Hội nghị Quốc tế về Vật lí Năng
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 5)
17/10/2017
boson W (weak + boson) Người đặt tên: Lý Chính Đạo và Dương Chấn Ninh, 1960 Là hạt mang lực yếu có mặt trong các tương tác
Chúng ta đã tìm thấy một nửa vũ trụ
15/10/2017
Một nửa lượng vật chất bình thường trong vũ trụ trước đây vắng mặt trong các quan sát mà không ai lí giải được, nay
Giải Nobel Vật Lý 2017 được trao cho việc dò tìm sóng hấp dẫn
09/10/2017
Rainner Weiss, Barry Barish và Kip Thorne chia nhau giải thưởng cho đóng góp của họ ở LIGO. DIVIDE CASTELVECCHI - Nature Ba nhà vật
Vui Lòng Đợi

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com