Stephen Hawking đúng: Nghiên cứu mới cho thấy lỗ đen có thể bốc hơi

Vào năm 1974, Stephen Hawking đã đưa ra một trong những dự đoán nổi tiếng nhất của ông: các lỗ đen cuối cùng sẽ bốc hơi hoàn toàn.

Theo lí thuyết của Hawking, các lỗ đen không hoàn toàn “đen” mà thay vậy, chúng thật sự phát ra các hạt. Theo Hawking, sự phát bức xạ này cuối cùng có thể tuồn đủ năng lượng và vật chất ra khỏi lỗ đen và làm chúng biến mất. Lí thuyết của ông được đông đảo mọi người giả định là đúng, song người ta nghĩ hầu như không thể nào chứng minh được.

Tuy nhiên, lần đầu tiên nay các nhà vật lí đã có thể chỉ ra sự phát bức xạ Hawking này – chí ít là trong phòng thí nghiệm. Mặc dù bức xạ Hawking quá yếu để phát hiện trong không gan bởi các thiết bị hiện nay của chúng ta, nhưng nay các nhà vật lí đã nhìn thấy sự phát bức xạ này ở một tương đương lỗ đen được tạo ra bằng sóng âm và một số vật chất lạnh nhất, lạ lùng nhất trong vũ trụ.

Các cặp hạt

Các lỗ đen tác dụng một lực hấp dẫn vô cùng mạnh đến mức kể cả photon, hạt chuyển động ở tốc độ ánh sáng, cũng không thể thoát ra. Trong khi chân không của không gian thường được xem là trống rỗng, thì sự bất định của cơ học lượng tử nói rằng chân không tràn ngập những hạt ảo thoắt ẩn thoắt hiện dưới dạng các hạt vật chất-phản vật chất. (Các hạt phản vật chất có khối lượng y hệt như đối hạt vật chất, nhưng có điện tích ngược dấu).

Thông thường, sau khi một cặp hạt ảo xuất hiện, chúng lập tức hủy lẫn nhau. Tuy nhiên, ở gần một lỗ đen thì lực hấp dẫn cực mạnh sẽ hút cặp hạt ra xa nhau, với một hạt bị lỗ đen hấp thụ còn hạt kia bay vọt vào không gian. Hạt bị hấp thụ có năng lượng âm, thành ra làm giảm năng lượng và khối lượng của lỗ đen. Nuốt đủ những cặp hạt ảo này thì lỗ đen cuối cùng sẽ bốc hơi. Hạt thoát ra được gọi là bức xạ Hawking.

Bức xạ này quá yếu nên hiện nay chúng ta không thể quan sát nó trong không gian, nhưng các nhà vật lí vừa nghĩ ra những cách rất sáng tạo để đo nó trong phòng thí nghiệm.

Thác chân trời sự kiện

Nhà vật lí Jeff Steinhauer và các đồng sự tại Technion – Viện Công nghệ Israel ở Haifa vừa sử dụng một chất khí cực lạnh gọi là ngưng tụ Bose-Einstein để mô phỏng chân trời sự kiện của một lỗ đen, ranh giới vô hình mà vượt quá đó thì chẳng gì có thể thoát ra. Trên dòng chảy của chất khí này, họ đặt một vách thẳng đứng, tạo ra một cái “thác” chất khí; khi chất khí chảy qua thác, nó biến đủ thế năng thành động năng để chảy nhanh hơn tốc độ âm thanh.

Thay cho các cặp vật chất và phản vật chất, các nhà nghiên cứu sử dụng các cặp phonon, hay các sóng âm lượng tử, trong dòng chất khí. Phonon ở phía chậm có thể truyền ngược dòng chất khí, ra xa cái thác, còn phonon ở phía nhanh thì không thể, nó bị giữ lại bởi “lỗ đen” chất khí siêu thanh.

“Nó tựa như việc bạn đang cố bơi ngược dòng chảy đang trôi nhanh hơn tốc độ bạn có thể bơi,” Steinhauer nói. “Bạn cảm thấy như mình đang đi về phía trước, nhưng thật ra bạn đang trôi lùi. Và đó là cái tương tự với một phonon trong một lỗ đen đang cố thoát ra khỏi lỗ đen nhưng bị lực hấp dẫn hút ngược trở lại.”

Hawking dự đoán rằng bức xạ gồm các hạt phát ra sẽ rơi vào một phổ liên tục bước sóng và năng lượng. Ông còn nói rằng nó có thể được mô tả bằng một nhiệt độ chỉ phụ thuộc vào khối lượng của lỗ đen mà thôi. Thí nghiệm mới đây xác thực của hai dự đoán này ở lỗ đen siêu thanh.

“Các thí nghiệm này đúng là một thành tựu,” phát biểu của Renaud Parentani, một nhà vật lí lí thuyết tại Phòng thí nghiệm Vật lí Lí thuyết thuộc Đại học Paris-Sud. Parentani cũng nghiên cứu các tương đương lỗ đen nhưng từ một góc độ lí thuyết; ông không tham gia trong nghiên cứu mới này. “Đó là một thí nghiệm rất chính xác. Nhìn từ mặt thực nghiệm, Jeff hiện nay đúng là chuyên gia hàng đầu thế giới về việc sử dụng các nguyên tử lạnh để khảo sát vật lí học lỗ đen.”

Tuy nhiên, Parentani nhấn mạnh rằng nghiên cứu này mới là “một bước thôi trên một quá trình lâu dài”. Đặc biệt, nghiên cứu này không chỉ ra được các cặp phonon có tương liên ở cấp độ lượng tử hay không, đó là một khía cạnh quan trọng khác của các dự đoán của Hawking.

“Câu chuyện sẽ còn tiếp tục,” Parentani nói. “Mọi thứ chưa dừng lại ở đây đâu.”

Nguồn: Live Science

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Trung tâm từ trường của Ngân Hà
20/06/2019
Từ trường ở vùng trung tâm thiên hà Ngân Hà (Milky Way) của chúng ta trông như thế nào? Để trả lời câu hỏi này, đài quan
NGC 4676: Đôi Chuột Mờ Sương
20/06/2019
Hai thiên hà mờ sương này đang hút lấy nhau. Gọi là The Mice (Song Tý) vì chúng đều có đuôi dài, mỗi thiên hà xoắn ốc lớn
Tương lai của tâm trí - Michio Kaku (Phần 8)
20/06/2019
ĐỊNH NGHĨA CHO Ý THỨC Tôi đã lấy chút ít mảnh nhỏ từ các mô tả trước đây về ý thức trong các lĩnh vực thần kinh và
Tương lai của tâm trí - Michio Kaku (Phần 7)
20/06/2019
AI CHỊU TRÁCH NHIỆM? Một người đã dành nhiều thời gian và thực hiện nhiều nghiên cứu để hiểu được vấn đề của tiềm
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 58)
19/06/2019
Sao quark Các sao neutron được chống đỡ kháng lại lực hấp dẫn bởi một lực gọi là áp lực suy thoái neutron. Tính chất
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 57)
18/06/2019
Cái chết của các sao Các nhà thiên văn tìm kiếm các vụ nổ siêu tân tinh để đo tốc độ dãn nở của Vũ trụ, bởi vì những
Nam châm siêu dẫn lập kỉ lục 45,5 tesla
17/06/2019
Các nhà khoa học vừa chế tạo được nam châm siêu dẫn mạnh nhất thế giới, có khả năng tạo ra cảm ứng từ mạnh kỉ lục
Cẩm nang thám hiểm vũ trụ (Phần 26)
17/06/2019
SỰ RA ĐỜI CỦA CÁC SAO Các sao từ đâu mà có? Câu chuyện cơ bản là giống nhau với đa số sao, kể cả câu chuyện mà chúng ta

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com