5 sự thật về Vụ Nổ Lớn

Vào đầu thế kỉ 20, các nhà thiên văn học Edwin Hubble và Milton Humason phát hiện thấy các thiên hà đang chuyển động ra xa Ngân hà. Quan trọng hơn: Tính trung bình thì mỗi thiên hà đang chuyển động ra xa các thiên hà khác, nghĩa là toàn bộ vũ trụ đang dãn nở. Như vậy, trước đây toàn bộ vũ trụ phải nhỏ hơn, nóng hơn, và đặc hơn nhiều.

Mô tả đó, gọi là mô hình Vụ Nổ Lớn, đã trụ vững cho nhiều khám phá mới và các lí thuyết cạnh tranh nhau trong một thế kỉ qua. Vậy lí thuyết Vụ Nổ Lớn nói về cái gì?

Vụ Nổ Lớn

Vụ Nổ Lớn xảy ra ở mọi nơi cùng lúc

Vũ trụ không có tâm cũng chẳng có biên, và mỗi bộ phận của vũ trụ đang dãn nở. Điều đó có nghĩa là nếu ta vặn cho đồng hồ chạy ngược, thì ta có thể xác định chính xác khi nào vạn vật hợp nhất một chỗ - khoảng 13,8 tỉ năm trước. Vì mỗi nơi ta có thể lập bản đồ trong vũ trụ ngày nay đã chiếm giữ chính không gian đó hồi 13,8 tỉ năm trước, nên chẳng có chỗ nào cho Vụ Nổ Lớn cả: Thay vậy, nó xảy ra ở mỗi nơi đồng thời.

Vụ Nổ Lớn có lẽ không mô tả sự ra đời thật sự của mọi thứ

Tên gọi “Vụ Nổ Lớn” thường ám chỉ lí thuyết dãn nở vũ trụ và vũ trụ nóng thời sơ khai. Tuy nhiên, thỉnh thoảng thậm chí các nhà khoa học cũng sẽ sử dụng tên gọi này để mô tả một thời khắc trong thời gian – khi vạn vật hợp nhất trong một điểm. Vấn đề là chúng ta không có bất kì quan trắc hay lí thuyết nào mô tả thời khắc đó, nó được gọi (một cách vụng về) là “kì dị ban đầu”.

Kì dị ban đầu là điểm xuất phát cho vũ trụ mà chúng ta quan sát, nhưng có khả năng có cái gì đó xuất hiện từ trước.

Khó khăn nằm ở chỗ vũ trụ sơ khai rất nóng và dãn nở nhanh gọi là “lạm phát” có khả năng đã xảy ra ngay sau điểm kì dị quét sạch đa số - nếu không nói là tất cả - thông tin về bất kì lịch sử nào có trước Vụ Nổ Lớn. Các nhà vật lí liên tục nghĩ tới những phương thức mới kiểm tra các dấu hiệu của một vũ trụ sớm hơn, và dẫu vậy chúng ta vẫn chưa nhìn thấy bất kì dấu hiệu nào cho đến nay, và ta cũng chẳng thể bác bỏ nó.

Vụ Nổ Lớn

Lí thuyết Vụ Nổ Lớn giải thích nguồn gốc xuất xứ của hydrogen và helium trong vũ trụ

Vào thập niên 1940, Ralph Alpher và George Gamow tính được rằng vũ trụ sơ khai đủ nóng và đặc để tạo ra hầu hết toàn bộ helium, lithium và deuterium có mặt trong vũ trụ ngày nay; nghiên cứu sau đó cho thấy hydrogen nguyên thủy có từ đâu. Nghiên cứu này được gọi là “sự tổng hợp hạt nhân Vụ Nổ Lớn”, và nó là một trong những dự đoán thành công nhất của lí thuyết. Các nguyên tố nặng hơn (như oxygen, sắt và uranium) được tạo ra trong các sao và các vụ nổ sao siêu mới.

Bằng chứng tốt nhất cho Vụ Nổ Lớn là ở dạng vi sóng. Lúc ban đầu, toàn bộ vũ trụ đủ đậm đặc để hoàn toàn mờ đục. Nhưng tại thời điểm chừng 380.000 năm sau Vụ Nổ Lớn, sự dãn nở đẩy các thứ ra đủ xa để làm cho vũ trụ trong suốt.

Ánh sáng giải phóng từ sự chuyển giao này, gọi là bức xạ nền vi sóng vũ trụ (CMB), vẫn tồn tại. Nó được quan sát thấy lần đầu tiên vào thập niên 1960 bởi Arno Penzias và Robert Wilson. Khám phá đó đã củng cố lí thuyết Vụ Nổ lớn là mô tả tốt nhất của vũ trụ; kể từ đó, các quan sát như WMAP và Planck sử dụng CMB cho chúng ta biết rất nhiều về cấu trúc tổng thể và thành phần của vũ trụ.

Một trong những người đầu tiên suy nghĩ khoa học về nguồn gốc của vũ trụ là một linh mục Thiên chúa giáo

Ngoài đức tin tôn giáo, Georges Lemaître là một nhà vật lí người thuyết tương đối tổng quát và đã luận ra một số điều kiện của vũ trụ sơ khai hồi thập niên 1920 và 1930. Ông thích ví von nguồn gốc của vũ trụ là “trứng vũ trụ” và “nguyên tử nguyên thủy”, nhưng chúng không được ưa chuộng, bởi lẽ...

Vụ Nổ Lớn

Dường như chẳng ai thích tên gọi “Vụ Nổ Lớn”

Cho đến thập niên 1960, quan niệm rằng vũ trụ có một khởi đầu là cái gây chia rẽ giữa các nhà vật lí học. Tên gọi “Vụ Nổ Lớn” thật ra được đặt bởi nhà thiên văn học Fred Hoyle, người phất cờ của một lí thuyết khác, trong đó vũ trụ tồn tại vĩnh hằng không có sự khởi đầu.

Ông gọi tên lí thuyết một cách mỉa may, và ngày nay chúng ta vẫn sử dụng tên gọi ấy. Calvin và Hobbes từng vận động cho một tên gọi khác nhưng không thành công.

Vụ Nổ Lớn là trụ cột của vũ trụ học, nhưng nó không phải toàn bộ câu chuyện. Các nhà khoa học vẫn đang tinh chỉnh lí thuyết này của vũ trụ, được thôi thúc bởi các quan sát vật chất kì lạ ở ngoài kia. Vật chất tối (cái giữ các thiên hà lại với nhau) và năng lượng tối (cái làm cho vũ trụ dãn nở tăng tốc) là những bí ẩn lớn nhất chưa được mô tả bởi lí thuyết Vụ Nổ Lớn.

Quan niệm của chúng ta về vũ trụ, cũng như bản thân vũ trụ, tiếp tục thúc đẩy chúng ta khám phá thêm nữa về những thứ mới mẻ. Nhưng thay vì sáng tỏ dần, lời giải thích tốt nhất của chúng ta cho sự vận hành của vạn vật vẫn còn chờ đó – tâm điểm là sự ra đời của vũ trụ.

Nguồn: Symmetry Magazine

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Tạo bảng điểm online

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 6)
17/10/2017
hadron (hadros + on) Người đặt tên: Lev Okun, 1962 Thuật ngữ “hadron” được đặt ra tại Hội nghị Quốc tế về Vật lí Năng
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 5)
17/10/2017
boson W (weak + boson) Người đặt tên: Lý Chính Đạo và Dương Chấn Ninh, 1960 Là hạt mang lực yếu có mặt trong các tương tác
Chúng ta đã tìm thấy một nửa vũ trụ
15/10/2017
Một nửa lượng vật chất bình thường trong vũ trụ trước đây vắng mặt trong các quan sát mà không ai lí giải được, nay
Giải Nobel Vật Lý 2017 được trao cho việc dò tìm sóng hấp dẫn
09/10/2017
Rainner Weiss, Barry Barish và Kip Thorne chia nhau giải thưởng cho đóng góp của họ ở LIGO. DIVIDE CASTELVECCHI - Nature Ba nhà vật
Làm thế nào tạo ra á kim không chứa kim loại?
22/09/2017
Một loại vật liệu mới gọi là “á kim thung lũng spin” vừa được các nhà vật lí ở Nga, Nhật Bản và Mĩ dự đoán dựa
Thiên văn học là gì?
20/09/2017
Loài người từ lâu đã hướng mắt lên bầu trời, tìm cách thiết đặt ý nghĩa và trật tự cho vũ trụ xung quanh mình. Mặc dù
Một số thông tin thú vị về Mặt trăng
16/09/2017
Mặt trăng là vật thể dễ tìm thấy nhất trên bầu trời đêm – khi nó hiện diện ở đó. Vệ tinh thiên nhiên duy nhất của
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 4)
27/08/2017
boson (Bose + on) Người đặt tên: Paul Dirac, 1945 Boson được đặt theo tên nhà vật lí Satyendra Nath Bose. Cùng với Albert Einstein,
Vui Lòng Đợi

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com