Cẩm nang thám hiểm vũ trụ (Phần 10)

Sự hình thành Hệ Mặt trời

Một phương diện lí thú của mối quan hệ Trái đất-Mặt trăng là Mặt trăng quay xung quanh chúng ta theo kiểu luôn hướng một mặt của nó về phía chúng ta. Từ đây mới có câu nói “phía tối của Mặt trăng”, nghĩa là một nơi nào đó bí mật hoặc không thể biết được. Trong khi phía tối của Mặt trăng khêu gợi sự hoài nghi và truyện khoa học viễn tưởng đã khai thác trong hàng thế kỉ qua, nhưng bề mặt chị Hằng mà chúng ta có thể nhìn thấy từ Trái đất đúng là đẹp say đắm lòng người. Cho dù không có kính thiên văn, chúng ta vẫn có thể nhìn thấy những mảng lớn những khu vực sáng và tối trên bề mặt chị Hằng. Bạn có thể để ý rằng Mặt trăng trông như rỗ hoa. Những vòng kích cỡ và màu sắc khác nhau chồng lên nhau đó là các miệng hố. Vậy những miệng hố đó do đâu mà có?

Hình minh họa sự hình thành Hệ Mặt trời.

Hình minh họa sự hình thành Hệ Mặt trời.

Câu trả lời phải lùi về lúc Hệ Mặt trời ra đời. Cách nay hàng tỉ năm, mầm mống đầu tiên của Mặt trời của chúng ta đã ra đời khi một đám mây khí và bụi đồ sộ co lại. Theo thời gian, vùng lõi này của đám mây thu gom đủ khối lượng cho sự nhiệt hạch hạt nhân – quá trình cấp nguồn cho các sao – bùng phát.

Sau khi Mặt trời sơ sinh ra đời, vẫn còn một ít vật chất cuộn xoáy xung quanh nó. Vật chất này bị san phẳng thành một cái đĩa quay tròn xung quanh Mặt trời. Khi thời gian trôi qua, những cụm vật chất trong cái đĩa này bắt đầu va chạm với nhau. Các cụm càng lớn thêm, thì càng có thêm vật chất trong đĩa bị hút về phía chúng do sức mạnh hấp dẫn tăng lên của chúng. Hãy nghĩ tới một cục bánh bột nhão lăn trên bàn bột mới cắt, thu gom lấy bột mì và những miếng bột nhão nhỏ hơn khi nó di chuyển.

Sau một thời gian, một số cụm đã thu đủ vật chất để chúng bắt đầu thống lĩnh cái đĩa. Những “siêu cụm” này cuối cùng trở thành cái chúng ta gọi là các hành tinh. Trong khi các hành tinh đang hình thành hút phần lớn vật chất trong cái đĩa đang quay tròn, thì nhiều mẩu đá nhỏ hơn vẫn trôi nổi vòng quanh Hệ Mặt trời sơ khai. Những mẩu đá mồ côi này thỉnh thoảng sẽ lao vào những hành tinh còn rất trẻ, gây ra các va chạm từ những cú sớt qua cho đến những vụ va đập khủng khiếp.

Tất cả các hành tinh đều bị bắn phá như thế này trong những năm tháng sơ khai của chúng. Tuy nhiên, trên Trái đất, với bầu khí quyển của nó, các chu trình thời tiết, hoạt động núi lửa, và thảm thực vật, phần lớn bằng chứng của những va chạm này đã bị xóa khỏi bề mặt hành tinh. Nhưng thỉnh thoảng bằng chứng đó vẫn tồn tại ngay ở những chỗ rộng lớn, ví dụ như tại Hố thiên thạch Arizona, đó là một thí dụ tuyệt vời của một hố va chạm đã tồn tại hàng tỉ năm trời.

Tuy nhiên, đối với các hành tinh và các vật thể không có thời tiết động cũng không có hoạt động địa chấn làm che mất bằng chứng đó, không có cái gì phủ lên vết tích của những va chạm sơ khai đó, thành ra chúng vẫn nhìn thấy được ngày nay. Mặt trăng, cũng như Thủy tinh và các vật thể khác trong Hệ Mặt trời mà chúng ta sẽ nói tới nhiều hơn trong chương tiếp theo, là vết tích nhắc nhở của lịch sử dữ dội mà mọi vật thể trong Hệ Mặt trời đã cùng trải qua.

Hố thiên thạch

Hố thiên thạch, còn gọi là Hố Barringer, ở Arizona, khoảng chừng 50.000 năm tuổi và sâu 150 mét.

Ngày nay, Mặt trăng không có sự sống và không có khí quyển. Điều đó không có nghĩa là nó không hấp dẫn đối với các nhà khoa học và các nhà thám hiểm. Trên Mặt trăng có những bể khoáng chất mênh mông, và có lẽ có những lượng nước đáng kể ở sâu bên trong các lớp của nó. Chúng ta chỉ mới xới nhẹ trên bề mặt của nó mà thôi, đúng theo nghĩa đen là vậy.

Tùy thuộc vào những làn gió chính trị sẽ thổi như thế nào trong tương lai, các cơ quan chính phủ có thể hoặc không thể đưa thêm người trở lại Mặt trăng trong thập niên trước mắt. Có lẽ vậy, bởi vì những khoáng chất hoặc nước trữ như thế, sẽ có một nguồn động lực đủ lớn để thúc đẩy lĩnh vực tư nhân đầu tư đi lên Mặt trăng. Có một điều chắc chắn luôn đúng: Mặt trăng lâu nay là một nguồn cảm hứng cho chúng ta và sẽ tiếp tục khêu gợi chúng ta mơ tưởng về nó.

CẨM NANG THÁM HIỂM VŨ TRỤ
Kimberly Arcand và Megan Watzke
Trần Nghiêm dịch
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Phát hiện sao siêu mới chết đi chết lại nhiều lần
12/11/2017
Nó vừa mới nổ thôi. Hồi tháng Chín 2014, các nhà khoa học phát hiện một ngôi sao đang qua đời  ở giai đoạn nổ lưng
Tìm thấy khoảng trống lớn bên trong Đại Kim tự tháp Giza
11/11/2017
Một khoảng trống lớn vừa được tìm thấy bên trong Đại Kim tự tháp Giza, nhờ tia vũ trụ. Nếu không gian rộng lớn trên
Bom quark giải phóng năng lượng gấp tám lần bom khinh khí
08/11/2017
Hai nhà khoa học vừa công bố cho biết họ đã khám phá một sự kiện hạ nguyên tử mạnh đến mức các nhà nghiên cứu e ngại
Đôi điều về câu chuyện dò tìm sóng hấp dẫn
28/10/2017
Như lí thuyết tương đối rộng của Albert Einstein đã dự đoán vào năm 1916, một vật thể khối lượng lớn như Trái đất làm
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 6)
17/10/2017
hadron (hadros + on) Người đặt tên: Lev Okun, 1962 Thuật ngữ “hadron” được đặt ra tại Hội nghị Quốc tế về Vật lí Năng
Sơ lược từ nguyên vật lí hạt (Phần 5)
17/10/2017
boson W (weak + boson) Người đặt tên: Lý Chính Đạo và Dương Chấn Ninh, 1960 Là hạt mang lực yếu có mặt trong các tương tác
Chúng ta đã tìm thấy một nửa vũ trụ
15/10/2017
Một nửa lượng vật chất bình thường trong vũ trụ trước đây vắng mặt trong các quan sát mà không ai lí giải được, nay
Giải Nobel Vật Lý 2017 được trao cho việc dò tìm sóng hấp dẫn
09/10/2017
Rainner Weiss, Barry Barish và Kip Thorne chia nhau giải thưởng cho đóng góp của họ ở LIGO. DIVIDE CASTELVECCHI - Nature Ba nhà vật
Vui Lòng Đợi

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com