Thời gian có bắt đầu và kết thúc không? (Phần 6)

Người ta có thể hỏi cái gì đã diễn ra trước Big Bang, nếu như nó thật sự xảy ra? Câu hỏi nằm ngoài phạm vi nghiên cứu khoa học và đơn giản hơn là hãy giả sử thời gian bắt đầu từ khi đó. Những lí thuyết rất tham vọng và mang tính suy đoán nói về những thời gian trước đó sử dụng những quan điểm như lưỡng tính T trong lí thuyết dây hoặc sự lạm phát vĩnh viễn với hệ quả đa vũ trụ của nó. Nếu những lí thuyết như vậy trở nên có thể kiểm tra và làm sáng tỏ cơ sở vật lí của vũ trụ của chúng ta, thì chúng phải được xem xét rất nghiêm túc trong một ngưỡng khả năng ứng dụng rộng rãi hơn. Hiện nay, những ý tưởng như thế vẫn mang tính suy đoán.

Một câu hỏi nữa chúng ta sẽ giải quyết trong suốt tập sách này là cái gì sẽ xảy ra với vũ trụ trong tương lai? Câu hỏi này khó trả lời hơn câu hỏi về quá khứ, và phụ thuộc nhiều vào những tính chất của Năng lượng Tối mới được khám phá chiếm khoảng ba phần tư tổng mật độ năng lượng của vũ trụ.

Về không gian, người ta cũng sẽ hỏi một câu tương tự, giống như thời gian đã qua, nó có giới hạn về quy mô hay không. Liệu có khả năng bằng cách tiếp tục đi theo đường thẳng người ta sẽ trở lại, sau một thời gian và quãng đường hữu hạn, đến điểm xuất phát do dạng hình học khác thường của không gian? Không có bằng chứng thuyết phục nào cho khả năng này mặc dù những dữ liệu nhất định về bức xạ nền vi sóng vũ trụ có thể xem là ủng hộ một giả thuyết như thế. Những lời giải thích khác cho dữ liệu trên xuất phát từ những lập luận về biến trạng vũ trụ hay những biến dạng nhỏ trong thế lạm phát giả thuyết, nên trường hợp dạng hình học không gian khác lạ là không đủ mạnh. Nếu có dạng hình học khác lạ, thì nó có thể thuộc một trong ba loại. Độ cong dương tương ứng với một vũ trụ kín, độ cong âm tương ứng với một vũ trụ mở và một dạng hình học phẳng, không có độ cong, được tiên đoán bởi sự lạm phát. Những tính chất cục bộ trong một vũ trụ như thế thỏa mãn các phương trình thuyết tương đối tổng quát giống như trường hợp không gian vô hạn có hình dạng bình thường. Quan niệm dạng hình học khác lạ của không gian cần thiết đưa vào ít nhất một độ dài cơ bản, phù hợp với dữ liệu quan sát, phải có thể sánh với bán kính của chân trời nhìn thấy của một vài gigaparsec.

Một câu hỏi thường gặp ở những người không chuyên vật lí là: vũ trụ giãn nở vào cái gì hay, tương đương, cái gì “nằm bên ngoài” vũ trụ? Chúng ta hãy thử đưa ra một câu trả lời rõ ràng. Câu trả lời không rõ ràng chỉ vì những hạn chế đối với trí tưởng tượng của con người. Tất cả chúng ta có thể dễ dàng tưởng tượng ra ba chiều không gian nhưng tưởng tượng bốn chiều thì hết sức khó khăn. Thật không may, đa diện không thời gian của vũ trụ là có bốn chiều và điều này lí giải tại sao câu hỏi trên tự nhiên phát sinh và tại sao câu trả lời lại khó nắm bắt. Nếu chúng ta giảm đi một chiều thì có một tình huống tương tự, trái lại, rất dễ nắm bắt. Lấy một quả khí cầu có những vết đốm trên bề mặt biểu diễn các thiên hà. Khi thời gian trôi qua, chúng ta bơm căng quả khí cầu và các vết đốm tách ra xa nhau giống như sự giãn nở của vũ trụ. Giờ thì một sinh vật hai chiều sống trên bề mặt quả khí cầu có thể hỏi: không gian hai chiều này đang giãn vào cái gì? Câu trả lời là không có cái gì “bên ngoài” bề mặt hai chiều đó vì rõ ràng nó là một mặt khép kín không có biên giới. Tương tự như vậy, không gian ba chiều của vũ trụ của chúng ta không có biên giới và không có “bên ngoài”.

 ____

Trong số nhiều câu hỏi thú vị cho đến nay chưa được trả lời thì câu hỏi về sự bắt đầu của sự giãn nở hiện nay hồi 13,7 tỉ năm về trước có vẻ đã được giải quyết. Bản thân sự giãn nở đó chỉ được chấp nhận rộng rãi vào năm 1965 là kết quả của việc khám phá ra tàn dư bức xạ nền vũ trụ. Tính không chắc chắn của kịch bản tương lai cho vũ trụ phần nhiều nằm ở những nghiên cứu là hệ quả của sự khám phá ra năng lượng tối hồi năm 1998. Như vậy, chúng ta đang sống trong thời kì nghiên cứu rất sôi nổi về vấn đề trên.

Việc xác định một thời gian hữu hạn của sự giãn nở hiện nay là khoảng mười bốn tỉ năm rõ ràng có tầm quan trọng cơ bản tương đương với việc một quy mô không gian hữu hạn cho vũ trụ. Không có bằng chứng thuyết phục tuyệt đối cho một quan niệm như thế mặc dù một số dữ liệu từ phân tích WMAP của bức xạ nền vũ trụ, nhất là giá trị nhỏ của những đa cực thấp, đã được hiểu là gợi ý của kích cỡ hữu hạn và dạng hình học khác thường.

Chắc chắn những khám phá vũ trụ học này sẽ làm thay đổi bức tranh của chúng ta về lịch sử của chúng ta.

Cuối cùng, trong phần trình bày của chúng ta về tuổi thọ của vũ trụ, điều quan trọng là chúng ta sử dụng một thời gian tuyến tính, chứ không phải thời gian logarithm, trong phần thảo luận ở trên. Thời gian logarithm thì khác hoàn toàn. Trước hết, trong thời gian logarithm, tuổi vũ trụ trở nên vô hạn. Nhưng sự khác biệt có thể nhìn thấy rõ hơn một ví dụ cụ thể.

Giả sử chúng ta gom toàn bộ lịch sử vũ trụ gồm mười bốn tỉ năm vào một ngày gồm hai mươi bốn giờ bắt đầu và kết thúc lúc nửa đêm. Trước tiên, chúng ta sử dụng thời gian tuyến tính. Sự tổng hợp hạt nhân xảy ra vào lúc chỉ một phần nghìn tỉ của một giây sau nửa đêm; sự tái kết hợp và mặt tán xạ cuối cùng là ba giây sau đó; sự hình thành thiên hà bắt đầu lúc khoảng 1:40 sáng; Mặt trời được tạo ra vào khoảng 4 giờ chiều và Julius Caesar xâm lược xứ Gaul lúc khoảng một phần trăm của một giây trước nửa đêm.

Nhưng nếu chúng ta lập bản đồ lịch sử này dùng thời gian logarithm bắt đầu tại thời điểm Planck (vì lúc này chúng ta phải bắt đầu tại một thời điểm hữu hạn trong quá khứ) thì sự xuất hiện của những sự kiện chính trông hoàn toàn khác biệt. Sự tổng hợp hạt nhân phải chờ đến 5 giờ chiều; sự tái kết hợp và mặt tán xạ cuối cùng là khoảng 10 giờ tối; sự hình thành thiên hà bắt đầu lúc 11:25 tối; Mặt trời ra đời lúc khoảng 11:48 tối và Julius Ceasar giờ xuất hiện lúc chỉ một phần nghìn tỉ của một giây trước nửa đêm.

Ví dụ này minh họa việc sử dụng thời gian tuyến tính trong vũ trụ học ảnh hưởng như thế nào đến khoảng cách tương đối của những sự kiện liên tiếp. Từ quan điểm vật lí học cơ bản, cái xảy ra trong giây đầu tiên của Big Bang nhiều hơn cái xảy ra trong mười bốn tỉ năm sau đó. Nhưng đó là thời gian tuyến tính, với nó chúng ta đã quen thuộc trong việc đo những sự kiện hàng ngày, thời gian đó kể từ Big Bang thật sự có một giá trị hữu hạn 13,7 tỉ năm.

Thời gian có bắt đầu và kết thúc không

<< Phần trước | Phần tiếp theo >>
Xem Phần đầu tiên >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Tạo bảng điểm online

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


‘Hạt X17’ có khả năng mang lực thứ năm của tự nhiên
12/12/2019
Vũ trụ của chúng ta bị chi phối bởi bốn lực cơ bản. Ít nhất thì đó là cái các nhà vật lí lâu nay vẫn nghĩ. Tuy nhiên, nay
Thí nghiệm đơn giản giải thích sự cộng hưởng từ
12/12/2019
Các nhà vật lí tại Đại học California, Riverside, vừa thiết kế một thí nghiệm giải thích khái niệm cộng hưởng từ. Dự án
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 49)
11/12/2019
NỖI KINH HOÀNG TỘT CÙNG: KHÍ ĐỘC Thế bí ấy là vấn đề nghiêm trọng với cả hai phe; mỗi bên đều muốn tấn công nhưng
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 48)
11/12/2019
NHỮNG MÁY BAY CHIẾN ĐẤU ĐẦU TIÊN Chiếc máy bay có động cơ đầu tiên được anh Wright bay thử chỉ một thập niên trước khi
Có thể tích hợp và kiểm soát các trạng thái lượng tử vào các linh kiện điện tử thông thường
11/12/2019
Sau hàng thập kỉ thu nhỏ, các linh kiện điện tử tạo nên máy vi tính và các công nghệ hiện đại của chúng ta nay bắt đầu
Tìm hiểu màu sắc ở cấp nano
10/12/2019
Một số sinh vật biến màu linh hoạt nhất trong vương quốc động vật không có màu sắc nổi bật của chúng từ sắc tố. Thay
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 68)
09/12/2019
Thuyết nguyên tử 1808 John Dalton (1766-1844) John Dalton có được sự thành công trong sự nghiệp bất chấp một số khó khăn: Ông
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 67)
09/12/2019
Phân tích Fourier 1807 Jean Baptiste Joseph Fourier (1768-1830)   “Có một phép tính vật lí toán gặp đi gặp lại nhiều nhất

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com