Anders Celsius: Cha đẻ của thang nhiệt độ bách phân

Anders Celsius là một trong nhiều nhà khoa học có quê gốc từ xứ Ovanåker thuộc tỉnh Hälsingland ở Thụy Điển. Tên của dòng họ nhà ông là phiên bản Latin hóa của tên nhà xứ (Högen). Các cụ tổ nhà ông đều là giáo sư tại Uppsala: Magnus Celsius là nhà toán học và Anders Spole là nhà thiên văn học. Cha của ông, Nils Celsius, cũng là giáo sư thiên văn học. Celsius có năng khiếu toán học lúc còn rất nhỏ, ông được bổ nhiệm giáo sư thiên văn học vào năm 1730.

Ông bắt đầu “chuyến đi vĩ đại” của mình, kéo dài bốn năm, vào năm 1732, và trong những năm này ông đã đến thăm tất cả những đài thiên văn châu Âu nổi tiếng khi ấy, ở đó ông đã làm việc với nhiều nhà thiên văn học hàng đầu của thế kỉ 18.

Không bao lâu sau khi trở về Uppsala, ông gia nhập vào đoàn thám hiểm nổi tiếng năm 1736 của nhà thiên văn học người Pháp Maupertuis đến Torneå, vùng đất tận cùng phía bắc của Thụy Điển. Mục đích của chuyến thám hiểm là đo chiều dài của một độ dọc theo đường kinh tuyến, ở gần địa cực, và so sánh kết quả với một chuyến thám hiểm giống như vậy đến Peru (ngày nay là Ecuador) ở gần xích đạo. Những chuyến thám hiểm đó đã xác nhận niềm tin của Newton rằng hình dạng của Trái đất là một ellipsoid bị dẹt tại hai cực.

Sự tham gia của Celsius trong chuyến thám hiểm này khiến ông trở nên nổi tiếng và quan trọng vì sự nỗ lực của ông trong việc thuyết phục chính quyền Thụy Điển đầu tư tài nguyên cần thiết để xây dựng một đài thiên văn hiện đại ở Uppsala. Ông đã thành công, và đài thiên văn Celsius đi vào hoạt động trong năm 1741, được trang bị những thiết bị do ông mua được trên chuyến hành trình đường xa trước đó, trong đó có công nghệ thiết bị hiện đại nhất khi ấy.

Vào những ngày ấy, các phép đo địa lí, quan sát khí tượng và những cái khác, ngày nay không được xem là thuộc thiên văn học, lại có mặt trong công việc của một giáo sư thiên văn học. Ông đã tiến hành nhiều phép đo địa lí cho bản đồ Thụy Điển, và là một trong những người đầu tiên lưu ý rằng đất đai ở những nước Bắc Âu đang từ từ nâng lên cao trên mực nước biển, một quá trình đã bắt đầu kể từ khi băng tan từ kỉ băng hà gần nhất. Tuy nhiên, ông lại tin rằng đó là vì nước đang bay hơi.

Để thuận tiện cho các quan sát khí tượng của mình, ông đã chế tạo ra nhiệt kế Celsius nổi tiếng thế giới, với 0 độ là điểm sôi của nước và 100 độ là điểm đóng băng. Sau khi ông qua đời vào năm 1744, thang nhiệt độ này mới được đảo lại thành dạng thức hiện nay.

Anders Celsius

Anders Celsius

Cùng với người phụ tá Olof Hjorter, ông còn là người đầu tiên nhận ra rằng hiện tượng cực quang có nguyên nhân do từ trường, qua việc sử dụng độ nghiêng của một kim la bàn và tìm thấy rằng những góc lệch lớn tương ứng với hoạt động cực quang mạnh.

Trong thiên văn học, ông đã tiến hành các quan sát nhật nguyệt thực và nhiều thiên thể khác. Ông đã công bố các danh lục xác định tỉ mỉ độ sáng biểu kiến cho tổng cộng 300 ngôi sao sử dụng hệ thống quan trắc của riêng ông. Cốt lõi trong hệ thống quan trắc của ông là sử dụng những tấm thủy tinh trong suốt giống hệt nhau và quan sát tia sáng từ một ngôi sao đi qua chúng. Sau đó ông so sánh độ sáng của các ngôi sao bằng số tấm thủy tinh cần thiết để chặn mất ánh sáng đó. (Ngôi sao Sirius, ngôi sao sáng nhất trên bầu trời, cần 25 tấm kính của ông mới che mất.)

Celsius công bố đa số công trình nghiên cứu của ông trên các ấn phẩm của Hội Khoa học Hoàng gia ở Uppsala, hội khoa học lâu đời nhất Thụy Điển được thành lập vào năm 1710, nơi Celsius là thư kí nhiệm kì 1725-1744, và trong các ấn phẩm của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, cơ quan thành lập vào năm 1739. Ông còn chủ trì khoảng 20 luận án về thiên văn học, trong đó ông là tác giả chính. Quyển sách nổi tiếng của ông, Số học dành cho tuổi trẻ Thụy Điển, là tiêu biểu cho tinh thần của thời kì ông sinh sống, Thời kì Khai sáng ở châu Âu.

Anders Celsius qua đời vì bệnh lao vào tháng 4 năm 1744, lúc mới 42 tuổi. Mộ của ông nằm gần mộ của cha ông, Magnus Celsius, trong khuôn viên nhà thờ tại Gamla Uppsala, cách trung tâm Uppsala khoảng 5 km về hướng bắc.

Nguồn: astro.uu.se

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Lỗ đen thật ra có thể là lỗ sâu đục đang va chạm
14/07/2018
Khi hai lỗ sâu đục va chạm nhau, chúng tạo ra những gợn lăn tăn trong không-thời gian lan tỏa ra mọi phía. Theo một nghiên cứu
Phải chăng các nhà thiên văn đã tìm thấy khối lượng mất tích của vũ trụ?
10/07/2018
Vào thập niên 1960, các nhà thiên văn bắt đầu để ý thấy Vũ trụ dường như thiếu mất một phần khối lượng. Giữa các quan
Vì sao một số vết nứt đẩy nhau ra?
22/06/2018
Một nghiên cứu lí thuyết về sự lan truyền vết nứt đem lại một lời giải thích cho sự đẩy nhau mà người ta quan sát thấy
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 14)
22/06/2018
Các số lượng tử Số lượng tử chính mô tả mức năng lượng của các lớp vỏ electron không phải là cách duy nhất để chúng
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 13)
21/06/2018
Cấu trúc nguyên tử Mô hình nguyên tử mà Bohr và Rutherford mô tả là khá đơn giản, với một hạt nhân nguyên tử tại trung tâm,
Các va chạm hạt bên trong LHC trông như thế nào?
20/06/2018
Nếu hai proton va chạm ở tốc độ bằng 99,9999991% tốc độ ánh sáng thì chúng có tạo ra âm thanh hay không? Máy Va chạm Hadron
Những bài học thiên văn ngắn (Phần 3)
18/06/2018
Trái Đất quay tròn xung quanh Mặt Trời theo một vòng trònMô hình nhật tâm sơ khai Là nhà thiên văn học và nhà toán học xứ
Những bài học thiên văn ngắn (Phần 2)
18/06/2018
Rõ ràng Trái Đất không chuyển độngMô hình địa tâm Là một trong những nhà triết học có sức ảnh hưởng nhất ở phương

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com