Anders Celsius: Cha đẻ của thang nhiệt độ bách phân

Anders Celsius là một trong nhiều nhà khoa học có quê gốc từ xứ Ovanåker thuộc tỉnh Hälsingland ở Thụy Điển. Tên của dòng họ nhà ông là phiên bản Latin hóa của tên nhà xứ (Högen). Các cụ tổ nhà ông đều là giáo sư tại Uppsala: Magnus Celsius là nhà toán học và Anders Spole là nhà thiên văn học. Cha của ông, Nils Celsius, cũng là giáo sư thiên văn học. Celsius có năng khiếu toán học lúc còn rất nhỏ, ông được bổ nhiệm giáo sư thiên văn học vào năm 1730.

Ông bắt đầu “chuyến đi vĩ đại” của mình, kéo dài bốn năm, vào năm 1732, và trong những năm này ông đã đến thăm tất cả những đài thiên văn châu Âu nổi tiếng khi ấy, ở đó ông đã làm việc với nhiều nhà thiên văn học hàng đầu của thế kỉ 18.

Không bao lâu sau khi trở về Uppsala, ông gia nhập vào đoàn thám hiểm nổi tiếng năm 1736 của nhà thiên văn học người Pháp Maupertuis đến Torneå, vùng đất tận cùng phía bắc của Thụy Điển. Mục đích của chuyến thám hiểm là đo chiều dài của một độ dọc theo đường kinh tuyến, ở gần địa cực, và so sánh kết quả với một chuyến thám hiểm giống như vậy đến Peru (ngày nay là Ecuador) ở gần xích đạo. Những chuyến thám hiểm đó đã xác nhận niềm tin của Newton rằng hình dạng của Trái đất là một ellipsoid bị dẹt tại hai cực.

Sự tham gia của Celsius trong chuyến thám hiểm này khiến ông trở nên nổi tiếng và quan trọng vì sự nỗ lực của ông trong việc thuyết phục chính quyền Thụy Điển đầu tư tài nguyên cần thiết để xây dựng một đài thiên văn hiện đại ở Uppsala. Ông đã thành công, và đài thiên văn Celsius đi vào hoạt động trong năm 1741, được trang bị những thiết bị do ông mua được trên chuyến hành trình đường xa trước đó, trong đó có công nghệ thiết bị hiện đại nhất khi ấy.

Vào những ngày ấy, các phép đo địa lí, quan sát khí tượng và những cái khác, ngày nay không được xem là thuộc thiên văn học, lại có mặt trong công việc của một giáo sư thiên văn học. Ông đã tiến hành nhiều phép đo địa lí cho bản đồ Thụy Điển, và là một trong những người đầu tiên lưu ý rằng đất đai ở những nước Bắc Âu đang từ từ nâng lên cao trên mực nước biển, một quá trình đã bắt đầu kể từ khi băng tan từ kỉ băng hà gần nhất. Tuy nhiên, ông lại tin rằng đó là vì nước đang bay hơi.

Để thuận tiện cho các quan sát khí tượng của mình, ông đã chế tạo ra nhiệt kế Celsius nổi tiếng thế giới, với 0 độ là điểm sôi của nước và 100 độ là điểm đóng băng. Sau khi ông qua đời vào năm 1744, thang nhiệt độ này mới được đảo lại thành dạng thức hiện nay.

Anders Celsius

Anders Celsius

Cùng với người phụ tá Olof Hjorter, ông còn là người đầu tiên nhận ra rằng hiện tượng cực quang có nguyên nhân do từ trường, qua việc sử dụng độ nghiêng của một kim la bàn và tìm thấy rằng những góc lệch lớn tương ứng với hoạt động cực quang mạnh.

Trong thiên văn học, ông đã tiến hành các quan sát nhật nguyệt thực và nhiều thiên thể khác. Ông đã công bố các danh lục xác định tỉ mỉ độ sáng biểu kiến cho tổng cộng 300 ngôi sao sử dụng hệ thống quan trắc của riêng ông. Cốt lõi trong hệ thống quan trắc của ông là sử dụng những tấm thủy tinh trong suốt giống hệt nhau và quan sát tia sáng từ một ngôi sao đi qua chúng. Sau đó ông so sánh độ sáng của các ngôi sao bằng số tấm thủy tinh cần thiết để chặn mất ánh sáng đó. (Ngôi sao Sirius, ngôi sao sáng nhất trên bầu trời, cần 25 tấm kính của ông mới che mất.)

Celsius công bố đa số công trình nghiên cứu của ông trên các ấn phẩm của Hội Khoa học Hoàng gia ở Uppsala, hội khoa học lâu đời nhất Thụy Điển được thành lập vào năm 1710, nơi Celsius là thư kí nhiệm kì 1725-1744, và trong các ấn phẩm của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, cơ quan thành lập vào năm 1739. Ông còn chủ trì khoảng 20 luận án về thiên văn học, trong đó ông là tác giả chính. Quyển sách nổi tiếng của ông, Số học dành cho tuổi trẻ Thụy Điển, là tiêu biểu cho tinh thần của thời kì ông sinh sống, Thời kì Khai sáng ở châu Âu.

Anders Celsius qua đời vì bệnh lao vào tháng 4 năm 1744, lúc mới 42 tuổi. Mộ của ông nằm gần mộ của cha ông, Magnus Celsius, trong khuôn viên nhà thờ tại Gamla Uppsala, cách trung tâm Uppsala khoảng 5 km về hướng bắc.

Nguồn: astro.uu.se

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Giải đáp nhanh những câu hỏi lớn – Stephen Hawking (Phần cuối)
15/01/2019
LỜI BẠT Lucy Hawking Dưới bầu trời xám xịt lạnh lẽo của ngày xuân Cambridge, chúng tôi ngồi trong đoàn xe tang hướng về
Giải đáp nhanh những câu hỏi lớn – Stephen Hawking (Phần 23)
15/01/2019
CHƯƠNG 10 LÀM THẾ NÀO CHÚNG TA ĐỊNH HÌNH TƯƠNG LAI? Một thế kỉ trước, Albert Einstein đã cách mạng hóa nhận thức của chúng
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 30)
13/01/2019
Lực yếu Lực yếu có tên gọi như thể không phải vì nó vốn dĩ yếu, mà do tầm tác dụng hết sức ngắn của nó. Ở những
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 29)
13/01/2019
Lực điện từ Ngoài lực hấp dẫn, lực điện từ là lực chúng ta trải nghiệm nhiều nhất trong cuộc sống hằng ngày. Cho dù
Lục quang tuyến: Hiện tượng thiên nhiên đẹp và may mắn
11/01/2019
Lục quang tuyến là một hiện tượng trong đó một phần của Mặt Trời bỗng đột ngột đổi màu trong chừng 1 hoặc 2 giây. Lóe
Giải đáp nhanh những câu hỏi lớn – Stephen Hawking (Phần 22)
06/01/2019
Chương 9 TRÍ TUỆ NHÂN TẠO SẼ VƯỢT MẶT CHÚNG TA KHÔNG? Trí thông minh là trung tâm ý nghĩa đối với loài người. Mọi thứ mà
Có thể có một phản vũ trụ phía bên kia Big Bang
06/01/2019
Vũ trụ của chúng ta có thể là ảnh qua gương của một vũ trụ phản vật chất lan tỏa ngược chiều thời gian trước Big Bang.
Hellium-3 có thể liên kết với sắt và oxygen ở sâu bên trong Trái Đất
06/01/2019
Hàm lượng cao đến bất ngờ của hellium-3 tìm thấy ở các điểm nóng núi lửa có thể là bằng chứng cho sự tồn tại của

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com