Nhận thức lịch sử về nam châm

Vào năm 1600, một bác sĩ người Anh cho biết ngoài trọng lực, Trái Đất còn tác dụng những lực khác khi ông chỉ ra rằng hành tinh của chúng ta là một nam châm khổng lồ.

Triết gia Hi Lạp Theophrastus đã viết về magnítis líthos – “hòn đá Magnesia” – vào thế kỉ thứ 4 trước Công nguyên. Magnesia là một vùng thuộc Hi Lạp, và hòn đá được nói đến là đá nam châm, những hòn đá giàu sắt, có từ tính tự nhiên.

Nam châm được dùng làm la bàn ở Trung Hoa từ những thế kỉ xa xưa thuộc thiên niên kỉ thứ nhất sau Công nguyên, dù rằng ban đầu chúng được dùng trong các lễ nghi và bói toán. Vào thế kỉ 11, người Trung Hoa đã biết sử dụng la bàn để định hướng, một công nghệ dần lan tỏa khắp châu Á và châu Âu trong 400 năm sau đó.

De Magnete

William Gilbert, vị thái y của nữ hoàng Anh Elizabeth I, có niềm đam mê tay trái là nghiên cứu các lực từ bí ẩn và dòng điện. (Ông còn đặt tên cho hiện tượng điện, dựa theo elektron, từ Hi Lạp gọi “hổ phách”, một vật liệu trở nên nhiễm tĩnh điện khi bị cọ xát.)

Vào năm 1600, Gilbert chỉ ra rằng sở dĩ kim la bàn chỉ hướng bắc là vì toàn bộ hành tinh của chúng ta là một nam châm. Trước đó, người ta cho rằng kim la bàn bị hút về phía sao Bắc Cực hoặc một hòn đảo sắt bí ẩn nào đó nằm ở phương bắc. Gilbert chứng minh rằng tương tác giữa kim la bàn và Trái Đất tuân theo đúng các quy luật hút và đẩy chi phối tương tác của hai nam châm bất kì. Ông chứng minh bằng cách sử dụng một “terrella”, một quả cầu mô hình được gia công từ đá nam châm. Một la bàn đặt trên bề mặt terrella hành xử y hệt như khi nó được sử dụng trên chính Trái Đất để định hướng. Lực từ và lực điện là những lực của tự nhiên giống như trọng lực vậy. Phải chăng chúng liên hệ với nhau theo cách nào đó? Và còn có bất kì điều gì chưa được khám phá hay không?

On the magnet

Các khám phá của William Gilbert được xuất bản trong quyển chuyên khảo năm 1600 De Magnete (On the Magnet).

 

Người khám phá cực từ

La bàn là một phát minh của người Trung Hoa, và công dụng của nó trong việc định hướng được lần ngược đến Thẩm Quát (Shen Kuo), người đã ghi chép những thành tựu của ông trong một tập sách có tựa nghe rất êm tai, Mộng Khê bút đàm (Dream Pool Essays) vào năm 1088 sau Công nguyên. Trong tập sách đó, Thẩm Quát là người đầu tiên trình bày việc sử dụng kim la bàn tìm hướng bắc, một khi kim được chuyển động tự do. (Nói theo thuật ngữ hiện đại thì cực bắc của một nam châm bị hút về phía Địa cực từ Bắc của Trái Đất.) Tuy nhiên, Thẩm Quát còn tìm thấy rằng kim la bàn hướng lệch vài độ về phía tây khỏi hướng bắc đúng. Từ trường của Trái Đất hơi chao đảo một chút.

Shen Kuo

Thẩm Quát (Ảnh: Wikipedia)
Trích An Illustrated History of Foundations of Science

 

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Khi dòng điện tác dụng lên nam châm
08/06/2022
Khả năng khai thác lượng điện năng có vẻ vô tận là một trong những nền tảng của thế giới hiện đại. Công nghệ ấy
Nhận thức lịch sử về nam châm
28/05/2022
Vào năm 1600, một bác sĩ người Anh cho biết ngoài trọng lực, Trái Đất còn tác dụng những lực khác khi ông chỉ ra rằng hành
Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com