250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 75)

Nghịch lí Olbers

1823

Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers (1758–1840)


 

“Vì sao bầu trời tối vào ban đêm?” Vào năm 1823, nhà thiên văn học người Đức Heinritch Wilhelm Olbers trình làng một bài báo bàn về câu hỏi này, và vấn đề đó về sau được gọi là Nghịch lí Olbers. Sau đây là nan đề ấy. Giả sử vũ trụ là vô hạn, thì khi bạn nhìn theo một đường nhìn bất kì, đường đó cuối cùng phải chắn trúng một ngôi sao. Đặc tính này ngụ ý rằng bầu trời đêm phải sáng rực rỡ ánh sao. Ý nghĩ ban đầu của bạn có lẽ là các sao ở quá xa và ánh sáng của chúng tiêu tán khi nó truyền đi những khoảng cách lớn như thế. Ánh sáng sao thật sự mờ đi khi nó lan truyền, nhưng theo bình phương khoảng cách đến nhà quan sát. Tuy nhiên, dung tích của vũ trụ – và do đó tổng số lượng sao – sẽ tăng theo lập phương của khoảng cách. Như vậy, mặc dù các sao trở nên mờ hơn khi chúng ở xa hơn, nhưng sự mờ đi này được bù lại bởi số lượng sao tăng lên. Nếu chúng ta sống trong một vũ trụ khả kiến vô hạn, thì bầu trời đêm thật ra phải rất sáng.

Đây là lời giải cho Nghịch lí Olbers. Chúng ta không sống trong một vũ trụ khả kiến vô hạn và tĩnh tại. Vũ trụ có một tuổi hữu hạn và đang dãn nở. Do chỉ mới có chừng 13,7 tỉ năm trôi qua kể từ Vụ Nổ Lớn, nên chúng ta chỉ có thể quan sát các sao ở xa đến một khoảng cách hữu hạn. Điều này có nghĩa là số lượng sao chúng ta có thể quan sát là hữu hạn. Do bởi tốc độ ánh sáng, có những phần của vũ trụ chúng ta không bao giờ nhìn thấy, và ánh sáng từ những ngôi sao rất xa không có đủ thời gian để đi tới Trái Đất. Điều thú vị là người đầu tiên đề xuất lời giải thích cho Nghịch lí Olbers chính là nhà văn Edgar Allan Poe.

Một yếu tố khác phải xét đến là sự dãn ở vũ trụ cũng có tác dụng làm tối bầu trời đêm do bởi ánh sáng sao dãn vào không gian ngày càng mênh mông hơn. Đồng thời, Hiệu ứng Doppler gây ra sự lệch đỏ ở bước sóng của ánh sáng đến từ các sao đang lùi nhanh ra xa. Sự sống như chúng ta biết sẽ không thể tiến hóa nếu không có các yếu tố này bởi lẽ khi ấy bầu trời đêm sẽ cực kì sáng và nóng.

XEM THÊM. Vụ Nổ Lớn (13,7 tỉ năm tCN), Hiệu ứng Doppler (1842), Định luật Hubble về sự dãn nở vũ trụ (1929).

Nếu vũ trụ là vô hạn

Nếu vũ trụ là vô hạn, thì khi bạn nhìn theo một hướng bất kì, đường nhìn đó cuối cùng phải chắn phải một ngôi sao. Đặc trưng này ngụ ý rằng bầu trời đêm sẽ phải sáng rực rỡ ánh sao.

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí
Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 96)
04/09/2020
Khám phá Hải Vương tinh 1846 John Couch Adams (1819–1892), Urbain Jean Joseph Le Verrier (1811–1877), Johann Gottfried Galle (1812–1910) “Bài
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 95)
04/09/2020
Các định luật Kirchhoff về mạch điện 1845 Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) Khi vợ của Gustav Kirchhoff, Clara, qua đời, nhà vật

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



Bài viết chuyên đề

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com