250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 56)

Định luật Bode về khoảng cách hành tinh

1766

Johann Elert Bode (1747–1826), Johann Daniel Titius (1729–1796)

Định luật Bode, còn gọi là Định luật Titius-Bode, đặc biệt thú vị bởi nó trông giống như số liệu học giả-khoa học và đã khêu gợi các nhà vật lí lẫn giáo dân trong hàng thế kỉ. Định luật này biểu diễn một liên hệ mô tả khoảng cách trung bình của các hành tinh đến Mặt Trời. Xét chuỗi số đơn giản 0; 3; 6; 12; 24;… trong đó mỗi số liền sau gấp đôi số liền trước. Sau đó, cộng thêm 4 cho mỗi số rồi chia cho 10 để được chuỗi số 0,4; 0,7; 1,0; 1,6; 2,8; 5,2; 10,0; 19,6; 38,8; 77,2;… Đặc biệt, Định luật Bode cung cấp một chuỗi số liệt kê khoảng cách trung bình D của nhiều hành tinh đến Mặt Trời, biểu diễn theo đơn vị thiên văn (AU). Một AU là khoảng cách trung bình giữa Trái Đất và Mặt Trời, xấp xỉ bằng 92.960.000 dặm (149.604.970 km). Ví dụ, Thủy tinh cách Mặt Trời xấp xỉ 0,4 AU, và Pluto cách Mặt Trời khoảng 39 AU.

Định luật này được khám phá bởi nhà thiên văn người Đức Johann Titius ở Wittenberg vào năm 1766 và được công bố bởi Johann Bode sáu năm sau đó, mặc dù mối liên hệ giữa các quỹ đạo hành tinh đã được tính gần đúng bởi nhà toán học Scotland David Gregory hồi đầu thế kỉ mười tám. Lúc ấy, định luật cung cấp một ước tính đặc biệt tốt cho khoảng cách trung bình của các hành tinh đã biết khi ấy – Thủy tinh (0,39), Kim tinh (0,72), Trái Đất (1,0), Hỏa tinh (1,52), Mộc tinh (5,2), và Thổ tinh (9,55). Thiên Vương tinh, được khám phá vào năm 1781, có khoảng cách quỹ đạo trung bình là 19,2 – cũng khớp với định luật Bode.

Ngày nay, các nhà khoa học ít sử dụng Định luật Bode, rõ ràng nó không có tính áp dụng rộng rãi như các định luật khác trong quyển sách này. Thật vậy, mối liên hệ ấy có lẽ thuần túy do kinh nghiệm và tình cờ.

Một hiện tượng “cộng hưởng quỹ đạo”, do các vật thể quỹ đạo tương tác hấp dẫn với các vật thể quỹ đạo khác gây ra, có thể tạo ra những vùng xung quanh Mặt Trời không có quỹ đạo ổn định lâu dài và do đó, đến chừng mực nào đó, có thể giải thích cho khoảng cách của các hành tinh. Các cộng hưởng quỹ đạo có thể xảy ra khi hai vật thể quỹ đạo có chu kì quỹ đạo liên hệ với nhau theo một tỉ số nguyên đơn giản, khi đó các vật tác dụng lực hấp dẫn đều đặn lên nhau.

Định luật Bode

Theo Định luật Bode, khoảng cách trung bình của Mộc tinh đến Mặt Trời là 5,2 AU, và giá trị đo được thực tế là 5,203 AU.

XEM THÊM. Mysterium Cosmographicum (1596), Đo Hệ Mặt Trời (1672), Khám phá Hải Vương tinh (1846).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí
Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 96)
04/09/2020
Khám phá Hải Vương tinh 1846 John Couch Adams (1819–1892), Urbain Jean Joseph Le Verrier (1811–1877), Johann Gottfried Galle (1812–1910) “Bài
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 95)
04/09/2020
Các định luật Kirchhoff về mạch điện 1845 Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) Khi vợ của Gustav Kirchhoff, Clara, qua đời, nhà vật

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



Bài viết chuyên đề

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com