250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 47)

Mặt dốc đẳng thời

1673

Christiaan Huygens (1629-1695)

Nhiều năm trước, tôi có viết một câu chuyện về bảy nhà trượt tuyết tìm thấy một cung đường núi có vẻ thần kì. Cho dù họ bắt đầu trượt xuống từ vị trí nào trên cung đường đó thì họ luôn đi tới đáy dốc với thời gian y hệt nhau. Làm sao có thể như vậy được? Vào thế kỉ mười bảy, các nhà toán học và nhà vật lí đã tìm kiếm một đường cong đặc trưng cho hình dạng của một kiểu mặt dốc hay cung đường đặc biệt. Trên mặt dốc đặc biệt này, các vật phải trượt xuống tận đáy dốc với lượng thời gian đúng bằng nhau, bất chấp vị trí xuất phát. Các vật được gia tốc bởi trọng lực, và mặt dốc được xem là không ma sát.

Nhà toán học, nhà thiên văn học, và nhà vật lí học Hà Lan Christiaan Huygens đã tìm ra một nghiệm vào năm 1673 và công bố nó trong quyển sách Horologium Oscillatorium (Đồng hồ Con lắc). Nói theo chuyên môn, đường đẳng thời (tautochrone) là một cycloid – nghĩa là, một đường cong được vạch ra bởi một điểm trên rìa của một vòng tròn khi vòng tròn đó lăn theo một đường thẳng. Đường đẳng thời còn được gọi là đường đoản thời (brachistochrone) khi muốn nói tới đường cong đem lại tốc độ trượt xuống nhanh nhất cho một vật không ma sát khi vật trượt xuống từ điểm này đến điểm kia.

Huygens đã cố sử dụng khám phá của ông để thiết kế một đồng hồ con lắc chính xác hơn. Đồng hồ khai thác các cung cycloid nghịch gần chốt treo con lắc để đảm bảo dây treo đi theo đường cong tối ưu, cho dù con lắc bắt đầu đong đưa từ vị trí nào. (Lạy thánh Alas, lực ma sát do sự uốn cong của dây treo dọc theo các cung đó gây ra sai số còn lớn hơn cái nó hiệu chỉnh được.)

Tính chất đặc biệt của đường đẳng thời được nhắc tới trong tiểu thuyết Cá Voi Trắng trong một đoạn nói về nồi thử, một cái nồi dùng để chưng cất mỡ cá lấy dầu: “[Nồi thử] còn là chốn thiền định toán học sâu sắc. Chính trong cái nồi thử tay trái của Pequod, với cục đá xà phòng xoay quanh tôi một cách cần mẫn, lần đầu tiên tôi gián tiếp bắt gặp một thực tế đáng chú ý, rằng trong hình học mọi vật thể trượt theo một đường cycloid, như cục đá xà phòng của tôi chẳng hạn, nó sẽ trượt xuống từ bất kì điểm nào với thời gian đúng bằng nhau.”

Christiaan Huygens

Christiaan Huygens, tranh vẽ của Caspar Netscher (1639-1684).

Mặt dốc đẳng thời

Dưới tác dụng của trọng lực, các quả billard này lăn theo mặt dốc đẳng thời từ những vị trí xuất phát khác nhau, nhưng chúng sẽ đi tới chỗ ngọn nến với thời gian bằng nhau. Các quả billard được đặt lên mặt dốc, tuần tự mỗi lần một quả.

XEM THÊM. Gia tốc của vật rơi (1638), Vòng Clothoid (1901).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí
Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Tương lai nhân loại - Michio Kaku (Phần 32)
13/11/2019
12. TÌM KIẾM SỰ SỐNG NGOÀI TRÁI ĐẤT Một ngày nọ, người ngoài hành tinh đến. Họ đến từ những vùng đất xa xôi mà chưa
Tương lai nhân loại - Michio Kaku (Phần 31)
13/11/2019
HẬU NHÂN LOÀI TRONG TƯƠNG LAI? Những ủng hộ chủ nghĩa biến đổi nhân loài tin rằng khi chúng ta gặp gỡ nền văn minh tiên
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 60)
11/11/2019
Định luật Coulomb về Tĩnh điện 1785 Charles-Augustin Coulomb (1736–1806) “Chúng ta gọi ngọn lửa của đám mây đen ấy là
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 59)
11/11/2019
Lỗ đen 1783 John Michell (1724-1793), Karl Schwarzschild (1873-1916), John Archibald Wheeler (1911-2008), Stephen William Hawking (1942-2018) Các nhà
Chuyển động của các hành tinh đặt ra giới hạn mới lên khối lượng graviton
11/11/2019
Có thể dùng chuyển động của các hành tinh để đưa ra ước tính tốt nhất cho giới hạn trên của khối lượng graviton – một
Đi tìm nguồn gốc của khái niệm du hành thời gian
10/11/2019
Giấc mơ du hành xuyên thời gian vốn đã xưa cũ và ở đâu cũng có. Thế nhưng niềm hứng khởi của con người đối với sự du
Thorium decahydride siêu dẫn ở 161 K
09/11/2019
Một nhóm nhà khoa học, dưới sự chỉ đạo của Artem Oganov ở Skoltech và Viện Vật lí và Công nghệ Moscow, và Ivan Troyan ở Viện
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 92)
09/11/2019
Các kiểu máy tính lượng tử Các nhà vật lí đang phát triển máy tính lượng tử không kì vọng chế tạo được ngay một mẫu

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com