250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 9)

La bàn Olmec

1000 năm tCN

Michael D. Coe (sinh 1929), John B. Carlson (sinh 1945)

Trong nhiều thế kỉ, các nhà hàng hải đã sử dụng la bàn với các kim từ hóa để xác định cực bắc từ của Trái Đất. La bàn Olmec ở Mesomerica có lẽ là la bàn xưa nhất được biết. Người Olmec là một nền văn minh cổ tiền Columbus cư trú ở miền trung-nam Mexico từ khoảng năm 1400 tCN đến 400 tCN và nổi tiếng với những tác phẩm nghệ thuật đồ sộ ở dạng đầu người chạm khắc bằng đá núi lửa.

Nhà thiên văn học người Mĩ John B. Carlson đã sử dụng phương pháp Giám định niên đại Carbon phóng xạ đối với các lớp thích hợp của một hố khai quật và xác định được rằng một miếng hematite (sắt oxide) thuôn, dẹt, và bóng có xuất xứ khoảng năm 1400-1000 tCN. Carlson ngờ rằng người Olmec đã sử dụng các vật như vậy làm vật chỉ hướng cho chiêm tinh học và bói đất, và để định hướng các vị trí chôn cất. La bàn Olmec có cấu tạo gồm một thanh đá nam châm (mảnh khoáng chất từ hóa) mài bóng với một rãnh khía ở một đầu có lẽ dùng để ngắm. Lưu ý rằng người Trung Hoa cổ đại đã phát minh ra la bàn đâu đó trước thế kỉ thứ hai, và la bàn đã được trong hàng hải vào thế kỉ mười một.

Carlson viết trong cuốn “La bàn đá nam châm: Người Trung Hoa hay người Olmec đi đầu?”

Xét hình thái học độc đáo (dạng thanh mài bóng được định hình có mục đích với một rãnh khía) và thành phần (khoáng chất từ tính với vec-tơ moment từ trong mặt phẳng nổi) của M-160, và biết rằng người Olmec là một tộc người phức tạp có kiến thức và kĩ năng tiên tiến trong việc chế tác các khoáng chất quặng sắt, tôi đề nghị xem xét khả năng tạo vật cổ xưa M-160 có lẽ được chế tác và sử dụng với vai trò là cái tôi sẽ gọi là một la bàn bậc zero, nếu nó không phải là la bàn bậc nhất. Còn chuyện một vật chỉ hướng như vậy được dùng để chỉ hướng thiên văn (la bàn bậc zero) hay chỉ hướng bắc-nam địa từ (la bàn bậc nhất) thì hoàn toàn là suy đoán.

Vào cuối thập niên 1960, nhà khảo cổ học Micharl Coe tại Đại học Yale tìm thấy thanh đá nam châm Olmec tại San Lorenzo ở bang Veracruz của Mexico, và nó được Carlson kiểm tra vào năm 1973. Carlson cho nó nổi trên thủy ngân hoặc trên nước với một lớp đệm bần.

Đá nam châm

Theo đa số định nghĩa, đá nam châm ám chỉ một khoáng chất từ hóa tự nhiên, ví dụ như các mảnh được người cổ đại dùng để tạo ra la bàn từ tính. Trong ảnh là một đá nam châm trong Phòng trưng bày Đá quý tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia, do Viện Smithsonian quản lí.

XEM THÊM. De Magnete (1600), Định luật Điện từ Ampère (1825), Điện kế (1882), và Giám định niên đại carbon phóng xạ (1949).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí | Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 90)
25/05/2020
Đồng hồ tròn năm 1841 Những đồng hồ đầu tiên không có kim phút. Kim phút chỉ trở nên quan trọng cùng với sự phát triển
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 89)
25/05/2020
Định luật Joule về sự tỏa nhiệt do dòng điện 1840 James Prescott Joule (1818-1889)   Các bác sĩ phẫu thuật thường ăn
Câu chuyện phát minh laser: Và thế là có ánh sáng!
22/05/2020
Kỉ niệm 60 năm laser ra đời. Bài của Pauline Rigby trên tạp chí Physics World, số tháng 5/2020. Cuộc đua chế tạo laser đã khởi
Tìm hiểu nhanh về Vật chất (Phần 9-Hết)
21/05/2020
Chương 9 Vật chất tối và năng lượng tối Khi chúng ta nhìn vào không gian sâu thẳm với kính thiên văn của mình, chúng ta nhìn
Bảng tuần hoàn hóa học tốc hành (Phần 100-Hết)
19/05/2020
Oganesson Việc tạo ra các nguyên tố siêu nặng mới là một bài tập thực hành trong việc theo đuổi bóng ma nguyên tử. Những
Bảng tuần hoàn hóa học tốc hành (Phần 99)
19/05/2020
Moscovium Món chén Thánh của nghiên cứu nguyên tố siêu nặng là định vị cái gọi là các hòn đảo ổn định. Đây là những
Galileo và bản chất của khoa học vật lí
13/05/2020
3.1 Giới thiệu Có ba câu chuyện được kể lại. Chuyện thứ nhất kể Galileo là một nhà triết học tự nhiên. Không giống
Tương lai của tâm trí - Michio Kaku (Phần 50)
12/05/2020
15. NHỮNG CHỈ TRÍCH ĐANG QUY KẾT Năm 2000, một cuộc tranh cãi dữ dội nổ ra trong cộng đồng khoa học. Một trong những người

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com