250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 8)

Mái vòm

1850 tCN

Trong kiến trúc, mái vòm là một cấu trúc cong vắt qua không gian đồng thời chịu sức nặng. Mái vòm còn trở thành một phép ẩn dụ cho tính bền vững cực kì được tạo ra bởi sự tương tác của những bộ phận đơn giản. Triết gia La Mã Seneca từng viết, “Xã hội loài người tựa như một mái vòm, được giữ cho khỏi sụp đổ bằng áp lực tương hỗ của các bộ phận của nó.” Theo một câu cách ngôn Hindu xưa thì “Một mái vòm không bao giờ ngủ.”

Cổng thành dạng mái vòm xưa nhất còn đến hiện nay là cổng Ashkelon ở Israel, được xây dựng vào khoảng năm 1850 tCN từ gạch bùn cùng với một phần đá vôi. Các mái vòm bằng gạch Mesopotamia còn lâu năm hơn, song mái vòm có được diện mạo đặc biệt là ở La Mã cổ đại, nơi nó được ứng dụng cho nhiều cấu trúc đa dạng.

Trong các công trình, mái vòm cho phép tải trọng nặng từ phía trên được chia nhỏ thành những lực nằm ngang và thẳng đứng đặt lên các cột đỡ. Việc xây dựng mái vòm thường dựa trên các viên đá hình nêm, gọi là voussoir, lắp khớp chính xác với nhau. Bề mặt của những viên đá lân cận dẫn tải trọng theo một kiểu gần như đồng đều. Voussoir ở giữa, tại đỉnh của mái vòm, được gọi là đá đỉnh vòm. Để xây dựng mái vòm, thường người ta sử dụng một giàn khung đỡ bằng gỗ cho đến cuối cùng thì chèn đá đỉnh vòm vào, khóa mái vòm tại chỗ của nó. Một khi chèn xong đá đỉnh vòm, mái vòm trở nên tự chống đỡ. Một ưu điểm của mái vòm so với các loại cấu trúc chống đỡ xa xưa khác là nó được xây dựng từ các voussoir dễ dàng vận chuyển và nó vắt qua được những khoảng trống lớn. Một ưu điểm nữa là trọng lực được phân bố khắp mái vòm và biến thành các lực gần như vuông góc với mặt đáy của các voussoir. Tuy nhiên, điều này có nghĩa là chân của mái vòm phải chịu một số lực dịch ngang nào đó, nó phải được triệt tiêu bởi các vật liệu (tức là một bức tường gạch) bố trí tại mặt đáy của mái vòm. Phần lớn lực của mái vòm được biến đổi thành lực nén lên các voussoir – các lực mà đá, bê tông, và các vật liệu khác có thể dễ dàng chịu được. Người La Mã chủ yếu xây dựng các mái vòm bán nguyệt, mặc dù những hình dạng khác cũng là có thể. Ở các cống nước La Mã, lực dịch ngang của các mái vòm liền kề có vai trò triệt tiêu lẫn nhau.

Mái vòm

Mái vòm cho phép tải trọng nặng từ phía trên được chia nhỏ thành các lực nằm ngang và thẳng đứng. Các mái vòm thường được xây dựng bởi những viên đá hình nêm, gọi là voussoir, xếp khớp chặt với nhau như trong các mái vòm Thổ Nhĩ Kì xa xưa này.

XEM THÊM. Vì kèo (2500 tCN), Rầm chữ I (1844), Tensegrity (1948), Tháp nghiêng Lire (1955).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí | Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Khi dòng điện tác dụng lên nam châm
08/06/2022
Khả năng khai thác lượng điện năng có vẻ vô tận là một trong những nền tảng của thế giới hiện đại. Công nghệ ấy
Nhận thức lịch sử về nam châm
28/05/2022
Vào năm 1600, một bác sĩ người Anh cho biết ngoài trọng lực, Trái Đất còn tác dụng những lực khác khi ông chỉ ra rằng hành
Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com