250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 8)

Mái vòm

1850 tCN

Trong kiến trúc, mái vòm là một cấu trúc cong vắt qua không gian đồng thời chịu sức nặng. Mái vòm còn trở thành một phép ẩn dụ cho tính bền vững cực kì được tạo ra bởi sự tương tác của những bộ phận đơn giản. Triết gia La Mã Seneca từng viết, “Xã hội loài người tựa như một mái vòm, được giữ cho khỏi sụp đổ bằng áp lực tương hỗ của các bộ phận của nó.” Theo một câu cách ngôn Hindu xưa thì “Một mái vòm không bao giờ ngủ.”

Cổng thành dạng mái vòm xưa nhất còn đến hiện nay là cổng Ashkelon ở Israel, được xây dựng vào khoảng năm 1850 tCN từ gạch bùn cùng với một phần đá vôi. Các mái vòm bằng gạch Mesopotamia còn lâu năm hơn, song mái vòm có được diện mạo đặc biệt là ở La Mã cổ đại, nơi nó được ứng dụng cho nhiều cấu trúc đa dạng.

Trong các công trình, mái vòm cho phép tải trọng nặng từ phía trên được chia nhỏ thành những lực nằm ngang và thẳng đứng đặt lên các cột đỡ. Việc xây dựng mái vòm thường dựa trên các viên đá hình nêm, gọi là voussoir, lắp khớp chính xác với nhau. Bề mặt của những viên đá lân cận dẫn tải trọng theo một kiểu gần như đồng đều. Voussoir ở giữa, tại đỉnh của mái vòm, được gọi là đá đỉnh vòm. Để xây dựng mái vòm, thường người ta sử dụng một giàn khung đỡ bằng gỗ cho đến cuối cùng thì chèn đá đỉnh vòm vào, khóa mái vòm tại chỗ của nó. Một khi chèn xong đá đỉnh vòm, mái vòm trở nên tự chống đỡ. Một ưu điểm của mái vòm so với các loại cấu trúc chống đỡ xa xưa khác là nó được xây dựng từ các voussoir dễ dàng vận chuyển và nó vắt qua được những khoảng trống lớn. Một ưu điểm nữa là trọng lực được phân bố khắp mái vòm và biến thành các lực gần như vuông góc với mặt đáy của các voussoir. Tuy nhiên, điều này có nghĩa là chân của mái vòm phải chịu một số lực dịch ngang nào đó, nó phải được triệt tiêu bởi các vật liệu (tức là một bức tường gạch) bố trí tại mặt đáy của mái vòm. Phần lớn lực của mái vòm được biến đổi thành lực nén lên các voussoir – các lực mà đá, bê tông, và các vật liệu khác có thể dễ dàng chịu được. Người La Mã chủ yếu xây dựng các mái vòm bán nguyệt, mặc dù những hình dạng khác cũng là có thể. Ở các cống nước La Mã, lực dịch ngang của các mái vòm liền kề có vai trò triệt tiêu lẫn nhau.

Mái vòm

Mái vòm cho phép tải trọng nặng từ phía trên được chia nhỏ thành các lực nằm ngang và thẳng đứng. Các mái vòm thường được xây dựng bởi những viên đá hình nêm, gọi là voussoir, xếp khớp chặt với nhau như trong các mái vòm Thổ Nhĩ Kì xa xưa này.

XEM THÊM. Vì kèo (2500 tCN), Rầm chữ I (1844), Tensegrity (1948), Tháp nghiêng Lire (1955).

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí | Clifford A. Pickover
Bản dịch của TVVL
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 41)
21/03/2019
Sự chui hầm lượng tử Có hai cách chiến thắng rào thế Coulomb xung quanh một hạt nhân nguyên tử. Cách thứ nhất là thông qua
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 12)
20/03/2019
Siphon 250 tCN Ctesibius (285-222 tCN) Siphon là một cái ống cho phép chất lỏng chảy tháo từ một bể chứa sang một nơi khác.
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 11)
20/03/2019
Pin Baghdad 250 tCN Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta (1745–1827)   Vào năm 1800, nhà vật lí Italy Alessandro Volta phát minh ra
Trí tuệ nhân tạo có giải được các bí ẩn của vật lí lượng tử không?
18/03/2019
Dưới sự chỉ đạo của nhà sáng lập Mobileye Amnon Shashua, một nhóm nghiên cứu tại Khoa Kĩ thuật và Khoa học Máy tính thuộc
Bảng tuần hoàn hóa học tốc hành (Phần 22)
17/03/2019
Sự tổng hợp hạt nhân sao Lí thuyết tổng hợp hạt nhân sao giải thích nguồn gốc của các nguyên tố hóa học và hàm lượng
Bảng tuần hoàn hóa học tốc hành (Phần 21)
17/03/2019
Hóa học của các nguyên tố Các nhà giả kim, nhà hóa học và nhà vật lí đã cố gắng tìm hiểu bản chất của vật chất trong
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 10)
17/03/2019
Nỏ chữ thập 341 tCN Trải qua hàng thế kỉ, nỏ chữ thập là một thứ vũ khí sử dụng các định luật vật lí để gieo
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 32)
15/03/2019
SÚNG KÍP Súng trường cơ bản ngày ấy còn trải qua một thay đổi đáng kể trong thời kì này. Thay đổi xảy ra vào đầu thế

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com