Những con số làm nên vũ trụ - Phần 31

Chương 6

Hằng số điện môi và hằng số tỉ lệ

Lần đầu tiên tôi đùa với điện có thể sẽ là lần cuối cùng của tôi.

Dẫu sao, đó là cách mẹ tôi dạy, và vì bà không còn có mặt ở đây để xác nhận hay phủ nhận, nên tôi sẽ thuật lại vậy. Năm tôi chừng ba tuổi, mẹ tôi để ý tôi đang cần mẫn cắm một cái kẹp tóc vào ổ cắm điện. Dẫu sao, bà phản ứng thần tốc, la to hết cỡ bảo tôi dừng lại ngay và bà dọa tôi những nguy hiểm tiềm tàng của dòng điện đến mức bây giờ tôi không bao giờ bắt tay vào sắp xếp lại các mối nối điện phức tạp nếu chưa mang ủng cao su mềm và đeo găng tay. Mọi người mà tôi biết nghĩ như thế này thật quá lố lăng, nhưng nếu có một lực thứ năm ngoài lực hấp dẫn, lực điện từ, lực hạt nhân yếu và lực hạt nhân mạnh, thì đó phải là dấu ấn của người mẹ. Tôi không biết so sánh nó như thế nào với lực hạt nhân mạnh, đó là lực mạnh nhất trong bốn lực, nhưng trong trường hợp của tôi, chắc chắn nó mạnh hơn lực điện từ - và trong chương này chúng ta sẽ thấy lực điện từ mạnh cỡ nào.

 

Lực điện và Lực từ – Những năm tháng sơ khai

Vâng, những lực này đã được biết tới từ buổi đầu bình minh của nhân loại – những năm tháng sơ khai của lực điện và lực từ có từ thời Big Bang, hay không bao lâu sau đó. Cả lực điện và lực từ đều được biết tới từ lâu trước khi có sự ra đời của Chúa. Người Hi Lạp biết rằng hổ phách, nhựa thông hóa thạch, có một tính chất khác lạ là, khi cọ xát, nó có thể hút những mảnh len và xơ vải nhỏ - và sau đó bất ngờ đẩy chúng ra. Thật vậy, từ electricity (lực điện) có xuất xứ từ elektron, từ Hi Lạp gọi hổ phách. Đá nam châm – những mảnh magnetite, một loại quặng sắt, bị từ hóa tự nhiên – còn được biết tới sớm hơn. Khi cho đá nam châm hút một miếng sắt nhỏ, thì miếng sắt có những tính chất từ của đá nam châm. Đặc biệt, các kim sắt bị từ hóa như thế sẽ tự nhiên sắp xếp theo hướng bắc-nam nếu chúng được phép. Chính tính chất này của lực từ đã mang lại một phát minh cực kì quan trọng – la bàn từ.

Những la bàn từ đầu tiên có lẽ đã được phát minh bởi người Trung Hoa cách nay hơn hai nghìn năm, và chắc chắn chúng đã được sử dụng ở châu Âu để đi lại trên biển vào thế kỉ thứ mười hai. Trong hàng thế kỉ, la bàn từ là những vật tương đối đơn giản, gồm một cái kim bị từ hóa gắn trên một đinh nhọn, đế của chúng xuyên qua một tấm card trên đó đánh dấu những hướng la bàn chính (bắc, đông, nam và tây) và một số hướng phụ (tây bắc, nam tây nam, vân vân). Cái kim có thể đong đưa tự do, nhưng vì nó luôn luôn hướng theo chiều bắc-nam, nên điểm bắc la bàn trên tấm card có thể đặt dưới cái kim, và phương hướng được xác định khá chính xác.

Mất một thời gian lâu sau thì lực điện mới được sử dụng rộng rãi. Sự khác biệt chủ yếu là vì các hiện tượng điện xảy ra chóng vánh, trong khi các hiện tượng từ là vĩnh cửu, hoặc gần như thế. Thời gian xảy ra lâu hơn của các hiện tượng từ không những cho phép chúng được ứng dụng, mà nó còn cho phép chúng được nghiên cứu dễ dàng hơn. Người đầu tiên nghiên cứu chúng một cách nghiêm túc là William Gilbert.

Những con số làm nên vũ trụ

Những con số làm nên vũ trụ
James D. Stein
Bản dịch của TVVL

<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Downlaod video thí nghiệm

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


M106: Thiên hà xoắn ốc có tâm khác thường
21/07/2019
Điều gì đang xảy ra tại tâm của thiên hà xoắn ốc M106? Là một đĩa sao và chất khí xoáy tít, diện mạo của M106 nổi bật
5 lí do nên thám hiểm các tiểu hành tinh
21/07/2019
Chính vào hôm Trái Đất sống sót sau một vụ va chạm suýt xảy ra với tiểu hành tinh 367943 Duende, các máy quay ở Nga đã bất
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 64)
21/07/2019
Lực hấp dẫn lượng tử Lực hấp dẫn là lực duy nhất chưa dung hòa được với cơ học lượng tử. Thuyết tương đối rộng
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 63)
21/07/2019
Điện động lực học lượng tử Điện động lực học lượng tử (QED – quantum electrodynamics) là lí thuyết trường mô tả
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 32)
21/07/2019
Khám phá vành sao Thổ 1610 Galileo Galilei (1564–1642), Giovanni Domenico Cassini (1625–1712), Christiaan Huygens (1629–1695) “Các vành sao
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 31)
21/07/2019
Các định luật Kepler về chuyển động hành tinh 1609 Johannes Kepler (1571–1630) “Mặc dù Kepler ngày nay chủ yếu được nhớ
Sai lệch 9 phần trăm
10/07/2019
Một sai lệch giữa các phép đo về hằng số Hubble khiến các nhà khoa học phát vấn liệu có điều gì đó không đúng trong hiểu
Vật lí học và chiến tranh - Từ mũi tên đồng đến bom nguyên tử (Phần 44)
10/07/2019
Chương 12 HÊ, NHÌN ĐI… NÓ BAY KÌA! Khí động lực học và những máy bay đầu tiên Không bao lâu sau khi những máy bay đầu tiên

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com