Hiện tượng mặt trời giả

Những cung sáng thỉnh thoảng xuất hiện bên cạnh mặt trời được gọi là mặt trời giả (sundog). Tên khoa học là parhelion (số nhiều: parhelia) có xuất xứ từ tiếng Hi Lạp parēlion, nghĩa là “bên cạnh mặt trời”. Người ta lí giải rằng sở dĩ chúng có tên sundog là bởi vì chúng đi theo mặt trời giống như con chó đi theo chủ của nó.

Mặt trời giả tại Cực Nam

Mặt trời giả tại Cực Nam. Ảnh: Deven Stross / NSF 

Mặt trời giả thường xuất hiện dưới dạng những vùng ánh sáng nhiều màu sắc ở bên trái hoặc bên phải của mặt trời, cách mặt trời 22 độ và ở cùng độ cao phía trên đường chân trời ngang với mặt trời. Chúng thường được thấy trên một cái vòng hay một vầng hào quang xung quanh mặt trời.

Còn có hiện tượng mặt trăng giả xuất hiện bên cạnh mặt trăng và hình thành do ánh sáng mặt trời đi xuyên qua các tinh thể băng. Mặt trăng giả, hay paraselenae, không xuất hiện thường xuyên như mặt trời giả vì chúng chỉ được nhìn thấy khi mặt trăng chiếu sáng và vì chúng xuất hiện vào ban đêm.

Mặt trời giả ở Alaska

Mặt trời giả ở Alaska. Ảnh: Yongwon Kim

Những lăng kính tinh thể băng

Mặt trời giả được hình thành khi những tinh thể băng hình lục giác trong những đám mây ti ở trên cao và lạnh hay, trong điều kiện thời tiết rất lạnh, bởi những tinh thể băng trôi giạt trong không khí ở cao độ thấp. Những tinh thể này tác dụng như những lăng kính, làm bẻ cong các tia sáng đi qua chúng. Khi các tinh thể rơi trong không khí, chúng bị canh thẳng đứng, làm khúc xạ ánh sáng mặt trời theo phương ngang nên mặt trời giả xuất hiện.

Mặt trời giả thường có màu hơi nhuốm đỏ ở phía đối diện với mặt trời và có thể loe thêm những cái đuôi trắng-xanh vắt ngang ra xa. Cái đuôi của mặt trời giả hình thành bởi ánh sáng đi qua tinh thể ở những góc khác với góc lệch tối ưu.

Chỉ vì chúng hình thành từ những tinh thể băng không có nghĩa là mặt trời giả chỉ có thể xuất hiện trong thời tiết giá lạnh. Chúng có thể xuất hiện mọi lúc trong năm và ở mọi nơi, mặc dù chúng dễ nhìn thấy nhất khi mặt trời ở thấp trên đường chân trời vào tháng 1, tháng 4, tháng 8 và tháng 10. Chúng còn xuất hiện khi những tinh thể băng trong khí quyển có nhiều, nhưng chúng có thể được nhìn thấy ở mọi nơi và mọi lúc, miễn là có những đám mây ti.

Khi mặt trời dâng lên cao, mặt trời giả thật sự có thể trôi giạt ra khỏi điểm 22 độ. Cuối cùng, mặt trời leo lên đến một điểm đủ cao thì mặt trời giả hoàn toàn biến mất.

Người Hi Lạp cổ đại đã nhận ra rằng mặt trời giả là điềm báo mưa khá chính xác. Những tinh thể băng tạo ra vầng hào quang và mặt trời giả cũng hình thành nên những đám mây ti, chúng tạo nên loại mây tiêu biểu báo trước sự ngưng tụ nước ấm áp.

Mặt trời giả ở Park City

Mặt trời giả ở Park City, Utah, Mĩ. Ảnh: Don Brown

Nghệ thuật và văn chương

Có nhiều tư liệu nói tới mặt trời giả trong văn học, nghệ thuật và các bài báo khoa học.

Nhiều tác gia Hi Lạp và La Mã cung cấp những mô tả chi tiết của hiện tượng mặt trời giả. Nhà triết học người Hi Lạp Aristotle (384 tCN – 322 tCN) lưu ý rằng “hai mặt trời giả dâng lên cùng với mặt trời và đi theo nó suốt cả ngày cho đến lúc hoàng hôn,” lưu ý rằng chúng luôn luôn ở hai bên, không bao giờ ở phía trên hay phía dưới mặt trời. Nhà thơ Hi Lạp Aratus (khoảng 315 tCN/310 tCN – 240 tCN) có nhắc tới mặt trời giả trong danh mục những dấu hiệu thời tiết của ông. Trong tác phẩm “Về nền cộng hòa”, Cicero có chia sẻ một mô tả chi tiết của hiện tượng.

Jacob Hutter (khoảng 1500 –25 tháng 2, 1536), một người sáng lập phong trào Anabaptist (giáo phái rửa tội lại) ở nơi ngày nay là Italy, mô tả mặt trời giả trong tác phẩm của ông, “Lòng trung như thủ túc: Thông điệp từ thời kì ngược đãi”.

Bức tranh "Sundog Painting" (Vädersolstavlan) miêu tả mặt trời giả ở Stockholm vào năm 1535. Bức tranh gốc, được vẽ không bao lâu sau sự kiện đó và thường được cho là của Urban Målare, nay không còn. Tuy nhiên, một bản sao vào năm 1636 của Heinrich Elbfas thì vẫn còn.

Nguồn: Space.com

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Tạo bảng điểm online

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Yuval Noah Harari: Cộng đồng
20/10/2018
CỘNG ĐỒNG Con người có các tổ chức Bang California đã quen với động đất, nhưng những rung chấn chính trị của đợt
Vén màn bí ẩn vũ trụ qua 10 vật thể (Phần 10)
19/10/2018
10. Vũ trụ Nó là cái gì? Mọi thứ Nó ở đâu? Mọi nơi BÍ ẨN: VẠN VẬT HIỆN HỮU RỐT CUỘC LÀ DO ĐÂU? Có nhiều tiến
Vén màn bí ẩn vũ trụ qua 10 vật thể (Phần 9)
19/10/2018
9. Trái Đất Nó là gì? Một thế giới chủ yếu gồm silicate quay xung quanh một sao loại G Nó ở đâu? Ngay dưới chân
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 19)
17/10/2018
Bảo toàn năng lượng và động lượng Định luật thứ nhất của nhiệt động lực học được xây dựng trên quan niệm rằng
Neutrino thiên văn vật lí năng lượng cao (Phần 1)
16/10/2018
Peter Mészáros (Physics Today, tháng 10/2018) Wolfgang Pauli đã đề xuất sự tồn tại của neutrino trong một bức thư gửi đến
Vén màn bí ẩn vũ trụ qua 10 vật thể (Phần 8)
16/10/2018
8. Sagittarius A* Nó là cái gì? Siêu lỗ đen Nó ở đâu? Tâm Ngân hà, ở xa 25 640 năm ánh sáng BÍ ẨN:
Vén màn bí ẩn vũ trụ qua 10 vật thể (Phần 7)
16/10/2018
7. Hành tinh Kelt-11B Nó là gì? Ngoại hành tinh “Mộc tinh nóng” Nó ở đâu? Hệ sao Kelt-11, ở xa 320 năm ánh sáng   BÍ
Khoa học viễn tưởng
14/10/2018
Trích dịch từ 21 Lessons for the 21 Century của Yuval Noah Harari. KHOA HỌC VIỄN TƯỞNG Tương lai không phải cái bạn nhìn thấy

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com