Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 7)

Lí thuyết photon của Einstein

Nghiên cứu của Albert Einstein về hiệu ứng quang điện đã đưa ông đến một kết luận thật bất ngờ. Max Planck đã chứng minh rằng bức xạ từ các vật đen dường như được phát ra theo những gói nhỏ có năng lượng liên quan đến tần số. Nay Einstein nắm lấy ý tưởng này, xem đây là một mặt cố hữu của bản thân ánh sáng, thay vì thứ gì đó hoàn toàn phải làm với cơ chế bức xạ. Theo ông, ánh sáng luôn xuất hiện theo những gói lượng tử hóa hay photon, những đối tượng giống-hạt có năng lượng tỉ lệ với tần số của chúng.

Quan điểm này mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới với hiệu ứng quang điện: vây quanh hạt nhân nguyên tử là các electron ở trong các mức năng lượng bị lượng tử hóa, và chính những electron này tương tác với các photon tới. Để một electron thoát ra khỏi nguyên tử, nó phải thu đủ năng lượng để nhảy qua khe trống giữa các mức năng lượng. Einstein nhận thấy từng photon hoặc là mang đủ năng lượng để bắt cầu qua khe, hoặc chúng không mang đủ (các photon không thích hợp bị lệch ra xa). Yếu tố quyết định, khi ấy, không phải là số lượng photon tới (tức cường độ ánh sáng) mà là tần số của chúng.

Sóng điện từ

Mỗi photon độc thân gồm một xung ngắn điện trường và từ trường đang dao động lan tỏa trong không gian và chuyển hóa qua lại bởi sự cảm ứng điện từ.

Tán xạ Compton

Năm 1923, nhà vật lí Mĩ Arthur Compton chứng minh một hiệu ứng khác làm nổi bật bản chất giống-hạt của bức xạ điện từ. Compton chiếu tia X vào các nguyên tử carbon và quan sát xem từng photon bị bật trở lại hay bị ‘tán xạ’ bởi các electron bên trong chúng như thế nào. Các photon tia X có năng lượng lớn hơn nhiều so với năng lượng cần thiết để giải phóng electron khỏi nguyên tử, cho nên chúng chỉ cho đi một chút năng lượng để phóng thích electron, mang theo phần năng lượng tàn dư khi chúng tán xạ ra ngoài. Tuy nhiên, do sự tiêu hao năng lượng này, mỗi photon bây giờ có tần số nhỏ hơn một chút.

Compton liên hệ quá trình trên với quả bóng billard: một quả bóng đập vào quả bóng khác, truyền một phần năng lượng và động lượng của nó. Cả hai quả bóng đều bật ra xa nhau, nhưng quả bóng thứ nhất chuyển động chậm hơn so với trước khi va chạm. Điều này phản ánh thực tế động lượng phải được bảo toàn trong toàn hệ trong những va chạm như thế: nếu ánh sáng hành xử như thể nó có động lượng riêng của nó, thì hiện tượng này bổ sung thêm bằng chứng rằng ánh sáng phải là hạt, chứ không phải sóng.

Tán xạ Compton
 

Vật lí Lượng tử Tốc hành | Gemma Lavender
<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Thêm ý kiến của bạn

Security code
Refresh

Các bài khác


Ai là người thực hiện thí nghiệm hai khe đầu tiên với electron độc thân?
18/05/2018
Trong vật lí học, thí nghiệm nào là đẹp nhất? Đây là câu hỏi mà Robert Crease đã nêu ra với độc giả tạp chí Physics World
Những bài học thiên văn ngắn (Phần 1)
09/05/2018
TỪ THẦN THOẠI ĐẾN KHOA HỌC: 600 tCN - 1550 sCN Các truyền thống mà nền thiên văn học hiện đại được xây dựng trên
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 11)
09/04/2018
Tương đương khối lượng-năng lượng Phương trình nổi tiếng nhất thế giới vật lí học cho ta biết rằng khối lượng và
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 10)
26/03/2018
Nguyên tử cơ học lượng tử Bất chấp những nỗ lực tột bậc của Rutherford và Bohr, những phương diện nhất định của cấu
Nguyên tố Rhodium
22/03/2018
Rhodium là một nguyên tố kim loại màu trắng bạc có ánh kim cao và chống ăn mòn. Nó được xem là kim loại quý hiếm nhất và giá
Hội nghị giảng dạy vật lý toàn quốc lần thứ IV - năm 2018 tại Đà Nẵng
17/03/2018
Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng phối hợp với Hội Giảng dạy Vật lí thuộc Hội Vật lí Việt Nam và Vụ
Stephen Hawking: 1942-2018
15/03/2018
Nhà vũ trụ học Stephen Hawking đã tạ thế hôm 14 tháng Ba 2018 tại nhà riêng của ông ở Cambridge, Anh. Ông nổi tiếng thế giới
Vật lí Lượng tử Tốc hành (Phần 9)
13/03/2018
Cấu trúc nguyên tử của Rutherford Lưỡng tính sóng-hạt chứng minh rằng thuyết lượng tử không những áp dụng được cho ánh

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com