250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Hóa Học (Phần 7)

Khoảng 450 tCN

Bốn nguyên tố

Empedocles (khoảng 490-430 tCN), Plato (khoảng 428-khoảng 347 tCN), Aristotle (384-322 tCN), Abu Musa Jabir ibn Hayyan (khoảng 721 tCN-khoảng 815).

Nhờ triết gia Hi Lạp Empedocles và bài thơ của ông hồi giữa thế kỉ thứ năm tCN Về Tự Nhiên, trong gần hai nghìn năm trời người ta nghĩ rằng chỉ có bốn nguyên tố cơ bản – đất, không khí, lửa và nước – và thành phần của vạn vật trên thế giới phụ thuộc vào tỉ lệ khác nhau của chúng. Vậy tại sao đây là một cột mốc lịch sử trong hóa học? Quả vậy, Empedocles khá đúng ở ý tưởng cho rằng có những chất liệu cơ bản như thế (ông gọi chúng là căn nguyên), và so với một số hệ thống triết lí khác thì các kết luận của ông đúng là một bước nhảy vọt. Thế giới không được làm bằng chỉ một chất liệu mà bằng cách nào đó tự hiện thân trước chúng ta theo những cách khác nhau, và thế giới cũng không được làm bằng vô số chất liệu khác nhau. Thay vậy, thế giới chứa một số lượng đếm được những viên gạch cấu trúc cơ bản từ đó vạn vật khác được lắp ráp nên. Từ góc nhìn đó, sự khác biệt giữa bốn nguyên tố cổ điển và bảng tuần hoàn hiện đại chỉ đơn thuần là vấn đề mức độ.

Chính Plato đã đặt ra thuật ngữ nguyên tố, và người học trò nổi tiếng của ông, Aristotle đã đưa ra một hệ thống theo đó đặc trưng của vạn vật khác có thể được hiểu là sự hòa trộn của chúng, đem lại cho mỗi nguyên tố hai trong bốn cái chất có nghĩa (ví dụ, không khí: ẩm-nóng, đất: lạnh-khô) và bổ sung thêm một nguyên tố siêu việt thứ năm ông gọi là aether. Các nhà triết học sau này còn bổ sung thêm các nguyên tố khác và sự phức tạp tăng dần để cố giải thích nhiều hiện tượng hơn, và toàn bộ hệ thống tư duy ấy cuối cùng đã phát triển thành thuật giả kim thông qua ghi chép của nhà bác học Ba Tư Abu Musa Jabir ibn Hayyan (tức là “Geber”) hơn một nghìn năm sau này.

Đây là một ví dụ xa xưa về suy giản luận: tìm kiếm kiến thức bằng cách chia nhỏ mọi thứ thành những đơn vị càng lúc càng nhỏ với hi vọng rằng những chân lí cơ bản cuối cùng sẽ lộ diện. (Nói chung, các nhà khoa học hỏi, ‘OK được rồi, thế cái đó được làm bằng gì nào?’, và cứ tiếp tục hỏi như thế.) Suy giản luận không phải lúc nào cũng hoạt động – một số kết quả rất quan trọng sẽ chỉ biểu hiện khi bạn chia lùi tới đúng cấp độ. Song suy giản luận vẫn là một kĩ thuật quyền năng đã hỗ trợ lâu dài cho sự tiến bộ của hóa học và các khoa học khác.

XEM THÊM. Hòn đá triết gia (khoảng 800), Nhà hóa học hoài nghi (1661), Bảng tuần hoàn (1869).

4 nguyên tố

Đất, không khí, lửa và nước: những viên gạch cấu trúc của thế giới theo quan điểm từ hơn hai nghìn năm trước.

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Hóa Học
Derek B. Lowe
Bản dịch của TVVL

<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Tạo bảng điểm online

Các bài khác


250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 92)
05/07/2020
Hiệu ứng Doppler 1842 Christian Andreas Doppler (1803–1853), Christophorus Henricus Diedericus Buys Ballot (1817–1890) “Khi viên sĩ quan cảnh
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 91)
05/07/2020
Quang học sợi 1841 Jean-Daniel Colladon (1802–1893), Charles Kuen Kao (sinh 1933), George Alfred Hockham (sinh 1938)   Khoa học về sợi
Thời gian có thật sự trôi không?
28/06/2020
Các định luật vật lí hàm ý rằng sự trôi qua của thời gian là một ảo giác. Để né tránh kết luận này, chúng ta phải suy
Chuyện kể của một hạt muon
19/06/2020
Khám phá muon từng khiến các nhà vật lí bối rối. Ngày nay, các thí nghiệm quốc tế sử dụng hạt vốn từng khó hiểu này để
Vì sao lực hấp dẫn khác với những lực còn lại?
17/06/2020
Chúng tôi hỏi bốn nhà vật lí tại sao lực hấp dẫn lạc lõng trong số các lực của tự nhiên. Và chúng tôi nhận được bốn
Cấp độ trong vật lí học
13/06/2020
Không giống triết học, logic học, hay toán học thuần túy, vật lí là một khoa học vừa mang tính kinh nghiệm vừa mang tính định
Tương lai của tâm trí - Michio Kaku (Phần cuối)
13/06/2020
TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC THẦN KINH Cuộc tranh luận giữa Nguyên lý Copernican và Nguyên lý Nhân loại cũng tạo ra tiếng vang trong khoa
Các nghịch lí Zeno
09/06/2020
ACHILLES VÀ CON RÙA “Mọi chuyển động đều là ảo giác.” Xếp thứ nhất trong chín nghịch lí của chúng ta có từ hai thiên

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com