250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Hóa Học (Phần 7)

Khoảng 450 tCN

Bốn nguyên tố

Empedocles (khoảng 490-430 tCN), Plato (khoảng 428-khoảng 347 tCN), Aristotle (384-322 tCN), Abu Musa Jabir ibn Hayyan (khoảng 721 tCN-khoảng 815).

Nhờ triết gia Hi Lạp Empedocles và bài thơ của ông hồi giữa thế kỉ thứ năm tCN Về Tự Nhiên, trong gần hai nghìn năm trời người ta nghĩ rằng chỉ có bốn nguyên tố cơ bản – đất, không khí, lửa và nước – và thành phần của vạn vật trên thế giới phụ thuộc vào tỉ lệ khác nhau của chúng. Vậy tại sao đây là một cột mốc lịch sử trong hóa học? Quả vậy, Empedocles khá đúng ở ý tưởng cho rằng có những chất liệu cơ bản như thế (ông gọi chúng là căn nguyên), và so với một số hệ thống triết lí khác thì các kết luận của ông đúng là một bước nhảy vọt. Thế giới không được làm bằng chỉ một chất liệu mà bằng cách nào đó tự hiện thân trước chúng ta theo những cách khác nhau, và thế giới cũng không được làm bằng vô số chất liệu khác nhau. Thay vậy, thế giới chứa một số lượng đếm được những viên gạch cấu trúc cơ bản từ đó vạn vật khác được lắp ráp nên. Từ góc nhìn đó, sự khác biệt giữa bốn nguyên tố cổ điển và bảng tuần hoàn hiện đại chỉ đơn thuần là vấn đề mức độ.

Chính Plato đã đặt ra thuật ngữ nguyên tố, và người học trò nổi tiếng của ông, Aristotle đã đưa ra một hệ thống theo đó đặc trưng của vạn vật khác có thể được hiểu là sự hòa trộn của chúng, đem lại cho mỗi nguyên tố hai trong bốn cái chất có nghĩa (ví dụ, không khí: ẩm-nóng, đất: lạnh-khô) và bổ sung thêm một nguyên tố siêu việt thứ năm ông gọi là aether. Các nhà triết học sau này còn bổ sung thêm các nguyên tố khác và sự phức tạp tăng dần để cố giải thích nhiều hiện tượng hơn, và toàn bộ hệ thống tư duy ấy cuối cùng đã phát triển thành thuật giả kim thông qua ghi chép của nhà bác học Ba Tư Abu Musa Jabir ibn Hayyan (tức là “Geber”) hơn một nghìn năm sau này.

Đây là một ví dụ xa xưa về suy giản luận: tìm kiếm kiến thức bằng cách chia nhỏ mọi thứ thành những đơn vị càng lúc càng nhỏ với hi vọng rằng những chân lí cơ bản cuối cùng sẽ lộ diện. (Nói chung, các nhà khoa học hỏi, ‘OK được rồi, thế cái đó được làm bằng gì nào?’, và cứ tiếp tục hỏi như thế.) Suy giản luận không phải lúc nào cũng hoạt động – một số kết quả rất quan trọng sẽ chỉ biểu hiện khi bạn chia lùi tới đúng cấp độ. Song suy giản luận vẫn là một kĩ thuật quyền năng đã hỗ trợ lâu dài cho sự tiến bộ của hóa học và các khoa học khác.

XEM THÊM. Hòn đá triết gia (khoảng 800), Nhà hóa học hoài nghi (1661), Bảng tuần hoàn (1869).

4 nguyên tố

Đất, không khí, lửa và nước: những viên gạch cấu trúc của thế giới theo quan điểm từ hơn hai nghìn năm trước.

250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Hóa Học
Derek B. Lowe
Bản dịch của TVVL

<< Phần trước | Phần tiếp theo >>

Vui lòng ghi rõ "Nguồn Thuvienvatly.com" khi đăng lại bài từ CTV của chúng tôi.

Nếu thấy thích, hãy Đăng kí để nhận bài viết mới qua email
Tin tức vật lý
Extension Thuvienvatly.com cho Chrome

Các bài khác


Photon là gì?
25/07/2021
Là hạt sơ cấp của ánh sáng, photon vừa bình dị vừa mang đầy những bất ngờ. Cái các nhà vật lí gọi là photon, thì những
Lược sử âm thanh
28/02/2021
Sóng âm: 13,7 tỉ năm trước Âm thanh có nguồn gốc từ rất xa xưa, chẳng bao lâu sau Vụ Nổ Lớn tĩnh lặng đến chán ngắt.
Đồng hồ nước Ktesibios
03/01/2021
Khoảng năm 250 tCN. “Đồng hồ nước Ktesibios quan trọng vì nó đã làm thay đổi mãi mãi sự hiểu biết của chúng ta về một
Tic-tac-toe
05/12/2020
Khoảng 1300 tCN   Các nhà khảo cổ có thể truy nguyên nguồn gốc của “trò chơi ba điểm một hàng” đến khoảng năm 1300
Sao neutron to bao nhiêu?
18/09/2020
Các nhà thiên văn vật lí đang kết hợp nhiều phương pháp để làm hé lộ các bí mật của một số vật thể lạ lùng nhất
Giải chi tiết mã đề 219 môn Vật Lý đề thi TN THPT 2020 (đợt 2)
04/09/2020
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 96)
04/09/2020
Khám phá Hải Vương tinh 1846 John Couch Adams (1819–1892), Urbain Jean Joseph Le Verrier (1811–1877), Johann Gottfried Galle (1812–1910) “Bài
250 Mốc Son Chói Lọi Trong Lịch Sử Vật Lí (Phần 95)
04/09/2020
Các định luật Kirchhoff về mạch điện 1845 Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) Khi vợ của Gustav Kirchhoff, Clara, qua đời, nhà vật

Chúng tôi hiện có hơn 60 nghìn tài liệu để bạn tìm

Đọc nhiều trong tháng



Bài viết chuyên đề

360 độ

Vật lý 360 độ là trang tin nhanh, trao đổi chuyên đề vật lý và các khoa học khác cũng như các nội dung liên quan đến dạy và học.
Hi vọng các bạn giúp chúng tôi bằng cách đăng kí làm CTV.
Liên hệ: banquantri@thuvienvatly.com